
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Pieter Pottenkijker heeft iets met lichtjes.
Niet dat hij iedere avond met een zaklamp door de buurt trekt om te controleren of iedereen zijn buitenverlichting wel op orde heeft. Daarvoor heeft hij onvoldoende bevoegdheden en bovendien zou Nacho daar na drie huizen al een eigen interpretatie aan geven.
Nee, Pieter houdt van lichtjes omdat ze iets vriendelijks hebben. Een kaarsje voor het raam. Een lampje in de donkere tuin. Of een kind dat met een zelfgemaakte lampion door de straat loopt en uit volle borst een liedje zingt waarvan de tekst ergens halverwege zoekraakt.
Op 11 november is het weer zover: Sint-Maarten!
De avond waarop kinderen met lampionnen langs de deuren trekken, aanbellen en hun zangtalenten aan de buurt presenteren. In ruil daarvoor ontvangen ze een snoepje, een mandarijn of soms een bedrag aan suikergoed dat voldoende is om een complete tandartsenpraktijk draaiende te houden.
Pieter vindt het een prachtig gebruik.
Al vraagt hij zich ieder jaar af waarom sommige kinderen hun lampion met meer overtuiging dragen dan hun zangkunst ten gehore brengen. Er zijn exemplaren bij die klinken alsof ze zojuist een auditie voor een luchtalarm hebben gewonnen.
Maar dat mag de pret niet drukken.
Een heilige met een warm hart
Sint-Maarten was volgens de overlevering een Romeinse soldaat die bij een stadspoort een verkleumde bedelaar tegenkwam. Hij had zelf weinig bij zich, maar wel een warme mantel. Met zijn zwaard sneed hij die doormidden en gaf de helft aan de man die het koud had.
Een prachtig gebaar.
Pieter stelt zich voor dat Martinus tegenwoordig bij een kledingbank zou werken. Of misschien als vrijwilliger bij een buurtinitiatief. Al zou hij met zijn Romeinse zwaard vermoedelijk eerst een veiligheidsinstructie moeten volgen.
Maar de gedachte achter zijn daad is tijdloos: je hoeft niet alles te hebben om iets te kunnen delen.
En daar wordt Pieter even stil van. Want delen is meer dan een stukje mantel afstaan. Het gaat ook over aandacht, tijd, een luisterend oor en de bereidheid om iets voor een ander te betekenen.
De mantel van de mantelzorger
Pieter moet bij Sint-Maarten onwillekeurig denken aan mantelzorgers.
Dat zijn de mensen die vaak ongemerkt een halve garderobe aan verantwoordelijkheden dragen. Ze zorgen voor een partner, een ouder, een kind, een buurvrouw of een vriend. Ze rijden naar afspraken, halen boodschappen, regelen medicijnen, luisteren naar verhalen die soms voor de vierde keer worden verteld en weten precies waar de reservesleutel ligt.
Sommigen combineren dat met een baan, een gezin en een eigen huishouden. Dat laatste huishouden heeft doorgaans ook nog wensen. De wasmachine bijvoorbeeld. Die heeft nooit begrepen dat iemand mantelzorger is. Die draait gewoon door.
Pieter heeft bewondering voor deze mensen. Ze geven iets van zichzelf weg, soms zoveel dat ze nauwelijks meer aan zichzelf toekomen.
En daar zit een belangrijk verschil met de heilige Martinus. Die gaf de helft van zijn mantel weg. Mantelzorgers geven soms hun hele garderobe, inclusief winterjas en regenbroek.
Dat is liefdevol, maar niet altijd verstandig.
Want wie voor een ander zorgt, moet ook een beetje voor zichzelf blijven zorgen. Een uitgeputte mantelzorger kan uiteindelijk niemand meer helpen.
Misschien zouden we Sint-Maarten daarom moeten uitbreiden met een nieuwe traditie: niet alleen iets geven aan wie het nodig heeft, maar ook iets teruggeven aan degene die altijd geeft.
Een vrije middag. Een maaltijd. Een luisterend oor. Een paar uur respijtzorg. Of gewoon de vraag: ‘Hoe gaat het eigenlijk met jou?’
En dan niet alvast met de autosleutels in de hand, omdat het antwoord anders weleens langer kan duren dan gepland.
Niet alleen op 11 november
Pieter ziet een parallel met de lampionnenoptocht.
Kinderen trekken met hun lichtjes door de buurt. Ze bellen aan bij mensen die ze soms nauwelijks kennen. Er ontstaat een kort contact. Een glimlach. Een vriendelijk woord. Een snoepje door het deurtje.
Even is er verbinding tussen mensen die elkaar anders misschien alleen groeten wanneer de hond toevallig dezelfde boom uitkiest.
Hoe mooi zou het zijn als we die gedachte wat vaker vasthouden?
Want eenzaamheid verdwijnt niet door één avond met lampionnen. En mantelzorgers voelen zich niet automatisch gesteund doordat we op 11 november een mandarijn aan een kind geven.
Daarvoor is meer nodig.
Een buur die af en toe vraagt of er boodschappen meegenomen moeten worden. Een familielid dat niet wacht tot erom gevraagd wordt. Een werkgever die begrijpt dat werk en mantelzorg soms botsen. Een gemeente die niet alleen spreekt over eigen kracht, maar ook oog heeft voor de grenzen daarvan.
Medemenselijkheid is geen beleidsprogramma dat je met een projectgroep en een stuurgroep kunt uitrollen. Het begint meestal gewoon bij de voordeur. En soms zelfs al bij het tuinhek.
Pieter zoekt zijn eigen lampion
Pieter besluit dat hij dit jaar eens goed voorbereid wil zijn.
Hij koopt mandarijnen, snoepjes en een paar chocolaatjes. Adri vraagt of hij ook nog iets gezonds in huis haalt.
‘Mandarijnen,’ zegt Pieter trots. ‘En voor jezelf?’ Pieter kijkt naar de schaal. ‘Ik denk dat ik mezelf ook maar een stukje mantel moet geven.’
Adri kijkt hem aan met die blik die partners na vele jaren huwelijk ontwikkelen. Een mengeling van liefde, medelijden en de wetenschap dat er weer een column aankomt.
Pieter begrijpt de boodschap.
Hij hoeft geen heilige te worden. Een halve mantel weggeven is mooi, maar af en toe een helpende hand aannemen is minstens zo waardevol.
Op 11 november mag het lichtje van Sint-Maarten branden.
Maar laten we daarna niet vergeten dat er achter heel wat voordeuren mensen wonen die zelf wel een beetje licht kunnen gebruiken.
En misschien is dat wel de mooiste les van Martinus.
Je hoeft niet de hele wereld warm te houden. Begin maar met de mens naast je.
En vergeet vooral niet af en toe te vragen of die het zelf nog een beetje warm heeft.
Want een lampion kun je uitblazen.
Menselijke aandacht liever niet.
