
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Over stijgende rioolwatercijfers, alarmerende kaarten en de kunst om bezorgd te zijn zonder meteen de pastasaus te hamsteren.
Er gaat een kaart rond met coronavirusdeeltjes per gemeente. De begeleidende tekst laat weinig ruimte voor een rustige kennismaking: enorme stijgingen, een gigantische sprong op komst, op weg naar de hoogtes van 2024.
Ik merk dat mijn hoofd onmiddellijk twee dingen doet. Het eerste zegt: toch maar even kijken. Het tweede vraagt waar de doos met zelftesten ook alweer staat.
Dat tweede hoofd is sinds de pandemie nooit helemaal vertrokken. Het zit ergens achter in de bovenkamer, naast de herinnering aan looproutes door de supermarkt en de vraag waarom je bij de ene gelegenheid met vier mensen aan tafel mocht, maar bij een andere met dertig in een zaaltje.
Een gekleurde kaart en het is weer wakker.
Eerst maar eens lezen
Wat zegt het RIVM eigenlijk?
In de laatst beschikbare update die ik kon raadplegen, van 11 november, staat dat het aantal coronavirusdeeltjes in het rioolwater de afgelopen weken is gestegen. Ook het aantal infecties neemt volgens het instituut sinds de zomer consistent maar langzaam toe. De landelijke duiding: een langzame toename, op een nog laag niveau.
Dat is niet niets. Maar het is ook niet hetzelfde als: houdt u vast aan een stevig meubelstuk.
Tussen die twee mededelingen zit nogal wat ruimte. Precies de ruimte waarin we tegenwoordig moeite hebben te verblijven. Daar is geen sirene, maar ook geen geruststellend vinkje. Je moet er even nadenken. Het is een weinig concurrerend product op sociale media.
“Een ontwikkeling om zorgvuldig te blijven volgen” verliest het doorgaans van “ik schrik hier echt van”.
Hoewel dat eerste je nachtrust soms beter verdient.
Het riool als correspondent
Er zit iets wonderlijks in het idee dat we voor zicht op onze gezamenlijke gezondheid onder de grond kijken.
Bovengronds vergaderen we over preventie, gegevensuitwisseling en de vraag wie eigenlijk de regie heeft. Ondertussen levert het riool gewoon zijn bijdrage. Zonder stuurgroep. Zonder position paper. Het stroomt door en heeft informatie.
Rioolwateronderzoek is dan ook geen onzin. Het helpt om de verspreiding van het virus te volgen, ook wanneer mensen zich niet laten testen. Maar een gemeten hoeveelheid virusmateriaal is niet rechtstreeks om te rekenen naar een aantal besmette mensen. Mensen scheiden niet allemaal evenveel uit.
De riolering is dus een nuttige correspondent, maar geen helderziende.
En een kaart is nog geen weersverwachting.
Een stijging verdient aandacht, geen bijvoeglijke wedstrijd
In de beschikbare gemeentelijke cijfers waren op verschillende plaatsen forse stijgingen te zien. Tegelijk stonden er ook dalingen tussen. Het beeld was dus niet overal hetzelfde.
Dat maakt een landelijke uitspraak als “echt overal enorme stijgingen” nogal ruim bemeten.
Begrijpelijk is het wel. Wie schrikt, schrijft zelden: “Mijn eerste indruk behoeft geografische nuancering.”
Toch is dat ongeveer wat we nodig hebben.
Welke week zien we? Waarmee vergelijken we? Gaat het om één uitschieter of een aanhoudende ontwikkeling? En vergelijken we een gemeente met zichzelf, of met een landelijk gemiddelde uit een ander jaar?
Geen vragen die de borrel onmiddellijk doen opleven. Wel vragen die voorkomen dat een kaart meer moet vertellen dan erin staat.
Relativeren is niet wegwuiven
Nu is er ook een andere reflex. Zodra iemand over corona begint, verschijnt ergens iemand die zegt dat het maar eens afgelopen moet zijn.
Alsof een virus gevoelig is voor maatschappelijke vermoeidheid.
Voor mensen die kwetsbaar zijn, of nog dagelijks leven met langdurige klachten, kan die opgewekte achteloosheid hard aankomen. Zij hebben weinig aan onze behoefte om het onderwerp administratief af te sluiten.
Maar respect voor hun situatie vraagt ook om zorgvuldige informatie. Niet iedere stijging hoeft te worden voorzien van naderend onheil om serieus genomen te worden.
Je kunt zeggen: dit verdient aandacht.
Je kunt tegelijk zeggen: we weten nog niet hoe dit verdergaat.
Dat zijn geen tegengestelde boodschappen. Het is gewoon mogelijk om bezorgd te zijn en toch je bijvoeglijke naamwoorden een beetje onder toezicht te houden.
Voorlopig geen eindconclusie
Wat er nu ligt, is een signaal van stijgende viruscirculatie. De laatst toegankelijke landelijke RIVM-duiding noemt de toename langzaam en het niveau nog laag. Die update is bovendien een week ouder dan het alarmerende bericht. Dat verschil moet je erbij vertellen, ook als het de vaart uit je verhaal haalt.
Dus nee, ik zet de kaart niet achteloos weg.
Maar ik laat hem ook niet eigenhandig de toekomst voorspellen.
We kunnen kijken, vergelijken en nieuwe gegevens afwachten zonder ondertussen onze bezorgdheid te ontkennen. Misschien is dat wel een van de lastigste lessen uit de afgelopen jaren: onzekerheid verdragen zonder haar meteen te vullen met geruststelling of onheil.
Het riool blijft intussen meten.
Nu wij nog een beetje maat houden.
