
CAPELLE HANGT AAN DE MUUR
Theater van Memorie – Thomasvaer & Pieternel
Capelle op weg naar 750 jaar!
Waarin Pieter naar een doorbraak kijkt en daarna negentien jaar bij een lege plek blijft staan.
Vandaag hangen er twee doeken in één lijst. Links water. Rechts een kerk.
De schilder vond dat onrustig. ‘Wat hebben die met elkaar te maken?’
Hetzelfde jaar, zei ik. Dezelfde omgeving. Een oorlog die op verschillende manieren het dorp binnenkwam.
‘Moet er een prins bij?’ Dat hoeft niet meteen. Laten we eerst kijken wat zijn besluit hier betekende.
Water als wapen
We zijn in 1574.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog gaf Willem van Oranje opdracht de dijk langs de IJssel door te steken om het belegerde Leiden te kunnen bevrijden. Het land onder water zetten maakte deel uit van de strategie voor het ontzet. De gemeentelijke geschiedenisbeschrijving verbindt Capelle zo rechtstreeks met deze gebeurtenis.
Een dijk doorsteken. Zegt u het eens langzaam. Een bouwwerk dat water moet tegenhouden, wordt met opzet opengemaakt. Wat je gewoonlijk probeert te voorkomen, moet nu gebeuren.
Daar zit een besluit achter dat je op een kaart kunt aanwijzen. Gebieden, verbindingen, een belegerde stad. Maar op die kaart zie je niet vanzelf wat de mensen beneden zien.
Het water dat dichterbij komt.
Van bovenaf is het overzichtelijker
De schilder heeft een kaart klaargelegd. Met een pijl.
Pijlen zijn buitengewoon zelfverzekerde dingen. Ze weten altijd precies waar ze naartoe moeten.
Ik heb hem gevraagd die even weg te leggen. Niet omdat de strategie onbelangrijk was. Zonder die samenhang begrijpen we niet waarom iemand een dijk liet openen. Maar omdat het landschap niet leeg was.
Er woonden mensen. Er werd gewerkt. Grond had een dagelijks gebruik voordat hij onderdeel werd van een militaire oplossing.
Wie hier op welke dag wat verloor, kan ik u uit de geraadpleegde bronnen niet vertellen. Ik ga dus geen bewoner opvoeren die een laatste kist op een kar tilt. Ook geen boer die precies de juiste zin zegt om ons te laten voelen hoe erg het was.
Die mensen hebben recht op meer dan een door mij bedacht citaat.
We kunnen wel stilstaan bij de spanning. Wat voor de ene plaats een weg naar bevrijding moest worden, betekende elders dat het water ruimte kreeg.
Het ene verhaal maakt het andere niet ongedaan.
Een herinnering langs de dijk
Tussen Capelle en Nieuwerkerk staat het monument De Dukdalf, dat herinnert aan het doorsteken van de dijk. Zo’n monument vraagt iets eenvoudigs.
Even blijven staan.
Dat valt niet altijd mee. We zijn vaak onderweg en een monument heeft zelden haast genoeg om ons tegen te houden. Maar hier mag de gedachte even landen: dit waterstaatkundige landschap was ook een oorlogslandschap. Een dijk kon bescherming bieden. En een opening in diezelfde dijk kon onderdeel worden van een poging anderen te bevrijden.
Ik zou er geen gemakkelijke slotsom onder willen zetten. Daarvoor is de opening te groot.
De kerk aan de andere kant van de lijst
Nu kijken we naar rechts.
Op 30 mei 1574 brandde de Capelse Dorpskerk helemaal af, aldus de gemeentelijke geschiedenisbeschrijving.
De schilder wilde de vlammen hoog optrekken. ‘Dan begrijpt iedereen het meteen.’
Dat geloof ik. Maar vandaag zijn we erna gekomen. We zien de plek waar een kerk stond. Hoe de brand precies ontstond en wie ervoor verantwoordelijk was, wordt op de geraadpleegde gemeentepagina niet uitgelegd. Hetzelfde jaartal is geen bewijs dat de brand en het doorsteken van de dijk één gebeurtenis waren.
Die twee schilderijen hangen bij elkaar. We schilderen ze niet aan elkaar vast.
Negentien jaar is lang
In 1593 werd op dezelfde plaats een nieuwe kerk gebouwd. Negentien jaar na de brand.
Op papier staat dat in één zin. Een brand. Een jaartal. Een nieuw gebouw. Maar probeert u negentien jaar eens niet als jaartallen te bekijken.
Een kind kan in die tijd volwassen worden. Iemand die na de brand dacht dat hij de nieuwe kerk nog wel zou zien, heeft haar misschien niet meer gezien. Dat laatste is een mogelijkheid, geen teruggevonden levensverhaal. Toch helpt het om de afstand tussen die twee data te voelen.
Ik weet uit deze bronnen niet waar de kerkgangers ondertussen bijeenkwamen. Niet welke besluiten werden genomen, wie geld bijeenbracht of waarom de herbouw op dat moment mogelijk werd. Die vragen blijven open.
De nieuwe kerk kwam er. Maar het woordje ‘later’ moet hier wel negentien jaar dragen.
Oud is niet hetzelfde als onveranderd
Het gebouw uit 1593 werd in 1665 vergroot. In 1806 werd de toren vernieuwd. Later volgden restauraties.
De Dorpskerk die we nu kennen, is dus niet onaangeroerd uit één jaar naar ons toe gekomen. Dat maakt haar niet minder oud. Het maakt haar geschiedenis zichtbaar als iets waaraan verschillende generaties werkten. Er werd herbouwd. Aangepast. Hersteld. Sommige mensen hebben het gebouw gekend voordat iets veranderde. Anderen kwamen pas daarna en vonden juist die versie vanzelfsprekend.
Pieter kijkt nog eenmaal naar de twee doeken.
De opening in de dijk. De plek waar opnieuw een kerk kwam. ‘Laat maar wat ruimte tussen die schilderijen,’ zegt hij tegen de schilder.
Die vraagt hoeveel. Pieter denkt even na.
‘Genoeg om niet te vergeten dat er mensen tussen die gebeurtenissen hebben geleefd.’
Wat bleef er bij u hangen?
Welke herinnering verbindt u aan de Dorpskerk of aan de dijk bij De Dukdalf? Een huwelijk, een afscheid, een wandeling of een verhaal dat iemand u daar vertelde? Strooi uw bouwsteentje gerust onze kant op. Niet iedere herinnering hoeft vier eeuwen oud te zijn om deze plek meer betekenis te geven.
