Het huis dat bleef staan terwijl thuis verder voer

Pieter Pottenkijker heeft vastgesteld dat Schollevaar over het algemeen behoorlijk vastligt.

De huizen blijven staan. Het station verhuist niet. En wie zijn fiets ergens neerzet, mag redelijkerwijs hopen dat die er later nog staat.

Maar er woonden hier ook kinderen voor wie de vraag ‘Waar zijn je ouders?’ een iets uitgebreider antwoord kon opleveren.

Niet: bij de supermarkt. Maar: ergens onderweg naar Duitsland. Of België. Hun ouders voeren. Zij woonden aan de Pastel, in schippersinternaat De Meerpaal.

Een vaste plek in een jonge wijk, voor kinderen van wie thuis zich ook over het water verplaatste. Vanaf 1984 maakte De Meerpaal deel uit van Schollevaar. Pieter vindt dat een verhaal dat niet tussen de wal en het schip mag vallen.

Zo. Die hebben we gehad. Nu kunnen we verder zonder iedere drie alinea’s een reddingsboei uit te gooien.

De geschiedenis begon niet in Capelle.

Al in 1946 ontstond in Rotterdam de Christelijke Huisvestingscommissie voor Schipperskinderen. Kinderen werden ondergebracht in verschillende herenhuizen op en rond de Mathenesserlaan. Die huizen hadden namen als Voor Anker, De Roef, De Boeg, De Stuurhut en Het Kompas.

Dat zijn nog eens namen. Daar kan menig nieuwbouwproject iets van leren. Tegenwoordig heet een rij woningen al gauw ‘Residentie Waterzicht’, terwijl je voor dat uitzicht eerst op een keukentrap moet gaan staan en vervolgens tussen twee schuttingen door moet kijken. Bij De Roef wist je tenminste waar de inspiratie vandaan kwam.

In 1984 kwamen de Rotterdamse locaties samen in een nieuw gebouw in Schollevaar. De instelling kreeg de naam De Meerpaal en de oude huisnamen verhuisden mee.

Dat vindt Pieter een mooie vorm van verhuizen. Niet alles achterlaten omdat de voordeur ergens anders staat. Ook iets meenemen van wie je al was.

Pieter moet hier even iets rechtzetten.

Een schippersinternaat was geen school waar kinderen leerden hoe je een vrachtschip achteruit inparkeert.

De kinderen woonden er, werden er verzorgd en begeleid en gingen naar school. De Meerpaal bood volgens de informatie uit 2018 plaats aan kinderen en jongeren van ongeveer vijf tot negentien jaar. Het gebouw had een grote tuin, een speelterrein en een overdekte speelstraat.

Een overdekte speelstraat.

Pieter is vóór. Zeker in een land waar ‘lekker buiten spelen’ regelmatig betekent dat je na twintig minuten aan de kapstok kunt worden uitgewrongen.

Maar achter die voorzieningen zat een serieuze opdracht.

Kinderen moesten er kunnen opgroeien. Hun huiswerk maken. Vrienden hebben. Een gewone schoolweek beleven terwijl hun ouders voor hun werk onderweg waren.

Daarvoor heb je meer nodig dan een bed en een bord eten. Je hebt mensen nodig die je leren kennen. Die merken dat je stiller bent dan anders. Die je helpen als iets niet lukt. En die begrijpen dat zelfstandig worden niet betekent dat je alles maar alleen moet uitzoeken.

Voor veel mensen is thuiskomen overzichtelijk. Dezelfde straat. Dezelfde deur. Dezelfde sleutel die op de bodem van de verkeerde jaszak zit. Voor schipperskinderen kon dat anders liggen.

In een terugblik uit 2016 vertelden medewerkers hoe sterk het leven op het internaat was veranderd. Vroeger bleven kinderen soms dertien weken achtereen; later was er veel vaker contact met ouders en werd er meer heen en weer gereisd. Kinderen werden met de auto opgehaald of reisden zelfstandig naar het schip. Er werden zelfs incidentele vliegreizen van en naar Bazel genoemd.

Pieter kijkt even naar zijn eigen jeugd. Zijn reis naar huis liep doorgaans via een omweg langs iets wat hij niet mocht. Bij deze kinderen kon er een internationale reisplanning aan te pas komen.

Dat is bijzonder. Maar hij wil het niet mooier maken dan het was.

Een schip, havens en verre plaatsen: het klinkt avontuurlijk als je er van een afstand naar kijkt. Voor een kind kon het óók betekenen dat je je ouders miste. En voor ouders dat zij hun kind niet iedere avond zelf konden instoppen.

Hoe dat werd beleefd, zal van kind tot kind en van gezin tot gezin hebben verschild. Een herinnering is tenslotte geen formulier waarop iedereen hetzelfde vakje aankruist.

Ondertussen gebeurde er ook iets heel gewoons.

De kinderen van De Meerpaal gingen naar school met kinderen uit de buurt en speelden met hen in de wijk. Toen in een deel van het gebouw buitenschoolse opvang van Prokino kwam, kenden de kinderen elkaar daardoor al.

Kijk, denkt Pieter. Daar begint samenleven meestal. Niet bij een bijeenkomst met een titel van zeven woorden. Maar bij: doe je mee?

Op het schoolplein hoef je niet eerst een presentatie te houden over je woonsituatie. Er moet gevoetbald worden. Er is ruzie over wie hem is. En iemand heeft een bal die beslist niet kwijt mag, waarna hij vrijwel onmiddellijk ergens achter verdwijnt.

Zo werd De Meerpaal onderdeel van Schollevaar. Niet alleen als gebouw aan de Pastel, maar via de kinderen die er woonden.

In 2016 vierde De Meerpaal zijn zeventigjarig bestaan.

Dat jubileum ging terug tot de Rotterdamse oorsprong in 1946. Er werd een uitstap naar Bobbejaanland georganiseerd voor bewoners, ouders en medewerkers. Voor oud-bewoners en anderen die zich verbonden voelden met het internaat kwam er een reünie.

De organisatoren kozen bewust niet voor een zwaar programma vol toespraken. Mensen moesten elkaar vooral kunnen ontmoeten en bijpraten.

Een uitstekend besluit, vindt Pieter. Bij een reünie is de belangrijkste spreker meestal degene die je ineens herkent. ‘Ben jij dat?’ Een vraag waarop het antwoord doorgaans ja is, al heeft de tijd zichtbaar meegedaan.

Ook werden oude foto’s verzameld. Daar moet je voorzichtig mee zijn. Voor je het weet blijkt dat je vroeger niet alleen een andere haardracht had, maar daar destijds ook buitengewoon tevreden over was.

Toch zijn juist die foto’s kostbaar. Ze bewaren gezichten, kamers en momenten die anders langzaam uit beeld verdwijnen. En ze laten zien dat een instelling voor de mensen die er woonden nooit alleen een instelling was.

Er is geleefd.

In 2022 kwam er een einde aan De Meerpaal als schippersinternaat. Het teruglopende aantal schipperskinderen speelde een belangrijke rol in de beslissing om locaties van Meander te sluiten. Na de zomervakantie ging De Meerpaal niet meer als schippersinternaat open.

Daarmee verdween een bijzondere woonplek uit Schollevaar.

Zoiets kan in het nieuws in een paar regels worden samengevat. Te weinig kinderen. Locatie gesloten. Volgende bericht. Maar voor wie er woonde of werkte, past de betekenis niet in die paar regels. Daar horen stemmen bij. Gewoonten. Vriendschappen. Mensen die je hielpen groot worden. En misschien ook moeilijke herinneringen.

Respectvol terugkijken betekent niet dat alles een gouden randje moet krijgen. Wel dat je ruimte laat voor het hele verhaal.

Voor de plek aan de Pastel kwam een volgend hoofdstuk in beeld.

ASVZ kocht het voormalige internaat en maakte plannen voor een woonzorgcentrum voor oudere mensen met een verstandelijke beperking. Volgens de gemeentelijke projectinformatie gaat het om vervangende nieuwbouw met woonruimte voor ongeveer 55 tot 60 cliënten en veertig plaatsen voor dagbehandeling. Een andere bestemming, voor andere mensen.

Pieter ziet er toch iets vertrouwds in. Opnieuw gaat het over een plek waar wonen meer vraagt dan een eigen deur. Waar begeleiding nodig is. Aandacht. En de zekerheid dat er iemand is.

Als Schollevaar vijftig wordt, horen de verhalen van De Meerpaal erbij.Van de kinderen die naar school gingen terwijl hun ouders voeren. Van de ouders die hun kind aan anderen toevertrouwden. Van de medewerkers die samen met hen verantwoordelijkheid droegen. En van de buurtgenoten voor wie die schipperskinderen gewoon klasgenoten of vrienden waren.

Pieter denkt nog even na over de naam. Een meerpaal zorgt dat een schip kan aanleggen. Misschien was dat ook wat deze plek jarenlang probeerde te bieden.

Houvast. Niet om kinderen klein te houden. Maar om ze van daaruit verder te laten gaan. En als er dan iemand vraagt wat voor wijk Schollevaar is, mag dit verhaal best worden verteld.

Een wijk waar ooit een huis stond dat bleef staan terwijl thuis verder voer.

Geef een reactie