Een rookworst vol herinneringen

Er zijn van die verjaardagen die je niet ongemerkt voorbij kunt laten gaan. Een Abraham, een Sarah, een diamanten huwelijk of een koninklijke onderscheiding. Maar op 4 november 2026, was er een jarige die bij vrijwel iedere Nederlander wel ergens in de keuken, de kledingkast of de voorraadlade een voetafdruk heeft achtergelaten: de HEMA wordt honderd jaar!

En dat is reden genoeg voor Pieter Pottenkijker om eens diep na te denken over een passend eerbetoon. Een bezoekje aan het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn bijvoorbeeld. Daar is sinds 1 oktober de tentoonstelling ‘100 jaar HEMA’ te bewonderen. Een eeuw Nederlands dagelijks leven, verpakt in rookworst, roze tompouces, schoolschriften en andere zaken die ons land hebben gemaakt tot wat het is.

Pieter vraagt zich alleen af of hij daar wel ongeschonden vandaan komt.

Want HEMA is voor iemand van zijn generatie geen winkel. Het is een tijdmachine met een kassa.

Op 4 november 1926 opende in de Amsterdamse Kalverstraat de eerste Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam. Een naam waar je tegenwoordig drie formulieren, een ondernemingsnummer en een communicatiestrateeg voor nodig hebt. Gelukkig werd het HEMA.

Het idee was even eenvoudig als briljant: goede gebruiksartikelen voor iedereen, tegen vaste lage prijzen. Tien, vijfentwintig en vijftig cent. Geen ingewikkelde kortingsacties, geen klantenkaarten, geen app die je eerst moet installeren om te ontdekken dat je korting krijgt op iets wat je helemaal niet nodig hebt.

Gewoon winkelen. Dat was nog eens vooruitgang!

Natuurlijk kan een eeuw HEMA niet voorbijgaan zonder de twee nationale monumenten te noemen: de tompouce en de rookworst.

De tompouce is er sinds 1932. Jaarlijks gaan er tegenwoordig zo’n veertien miljoen over de toonbank. Dat zijn heel wat roze vingers, gesneuvelde slagroomlagen en strategische pogingen om het gebakje zonder kleerscheuren naar de mond te krijgen.

De rookworst heeft een minstens zo bijzonder verhaal. In 1936 had een filiaalhouder aan de Amsterdamse Nieuwendijk iets te enthousiast ingekocht. Hij bleef met een overschot zitten en besloot de worsten warm als snack te verkopen. Een commerciële noodgreep die uitgroeide tot een culinair instituut.

Pieter herkent daarin een belangrijke levensles: wat vandaag een probleem lijkt, kan morgen een bestseller zijn. Mits je er mosterd bij serveert.

Ook de overige HEMA-geschiedenis roept herinneringen op. Miss Helen, de cosmetica waarmee menig dame haar eerste stappen zette richting een carrière als filmster. HEMAX, voor een huishouden dat moest blinken alsof de koningin persoonlijk op inspectie kwam. En natuurlijk de fluitketel Le Lapin, die eruitzag als een konijn en bewees dat zelfs water koken een ontwerpwedstrijd waard kan zijn.

Sinds 1993 zijn ook Jip en Janneke niet meer weg te denken. De tekeningen van Fiep Westendorp verschenen op steeds meer producten. Inmiddels zijn Takkie en Siepie eveneens uitgegroeid tot beroemdheden van formaat.

Pieter vraagt zich af of hij in Hoorn misschien nog ergens een ouderwetse schoolagenda aantreft. Zo eentje waarin je niet alleen huiswerk noteerde, maar ook geheime verliefdheden, verjaardagen en afspraken waarvan je achteraf blij bent dat ze niet digitaal zijn opgeslagen.

De tentoonstelling in Hoorn belooft een feest der herkenning te worden. Verpakkingen, advertenties, winkelinterieurs, producten en gebruiksvoorwerpen vertellen niet alleen het verhaal van HEMA, maar ook dat van Nederland.

En daar zit voor Pieter de werkelijke aantrekkingskracht.

Want achter ieder voorwerp schuilt een herinnering. Een eerste schoolschrift, een handdoek in het ouderlijk huis, een kopje koffie in de lunchroom of een rookworst tijdens het winkelen. Het zijn misschien geen wereldschokkende gebeurtenissen, maar ze vormen wel het decor van ons leven.

Pieter heeft daarom goede redenen om zijn bezoek serieus te overwegen. Al moet hij vooraf wel een afspraak met zichzelf maken: niet alles aanraken, niet overal nostalgisch bij stilstaan en vooral niet proberen om bij de uitgang een rookworst van honderd jaar oud mee naar huis te nemen.

De tentoonstelling is tot en met 4 april 2027 te bezoeken.

Misschien is dat wel het mooiste aan honderd jaar HEMA. Het warenhuis heeft zich steeds aangepast aan de tijd, maar is tegelijkertijd herkenbaar gebleven. Van eenheidsprijzen tot betaalbaar design, van dubbeltjeskoffie tot moderne winkelconcepten.

En terwijl de wereld steeds ingewikkelder wordt, blijft de aantrekkingskracht van gewone dingen bestaan.

Een goede rookworst. Een roze tompouce. Een schrift waarin je nog met de hand schrijft. Een handdoek die gewoon doet wat een handdoek moet doen.

Pieter noemt dat geen nostalgie. Hij noemt het waardering voor het alledaagse.

Want uiteindelijk bestaat een mensenleven niet alleen uit grote gebeurtenissen, verre reizen en indrukwekkende prestaties. Het bestaat vooral uit duizenden kleine momenten, vaak verbonden aan heel gewone dingen.

En mocht Pieter inderdaad naar Hoorn vertrekken, dan is één ding zeker: hij gaat voor de tentoonstelling. Maar als hij thuiskomt met een rookworst, een tompouce en een paar nieuwe onderbroeken, moet u niet vragen wat dat allemaal gekost heeft.Het is tenslotte maar één keer honderd jaar HEMA!

Gefeliciteerd, HEMA. Op naar de volgende eeuw. En houdt u de rookworst warm!

Geef een reactie