De mensen die we niet vergeten

Pieter heeft iets met dagen waarop de kalender even stilstaat.

Niet dat hij de hele dag met een plechtig gezicht naar de kalender zit te turen. Daarvoor is zijn gezicht van nature al veel te beweeglijk. Bovendien heeft hij nog een hond uit te laten, koffie te zetten en een behoorlijke hoeveelheid denkwerk te verrichten. Maar sommige dagen verdienen het om even bij stil te staan.

Allerzielen is zo’n dag.

Op 2 november worden van oudsher de overledenen herdacht. In de katholieke traditie is het een dag waarop mensen hun dierbaren gedenken, kerkhoven bezoeken, bloemen neerleggen en kaarsen aansteken. Een dag waarop namen worden genoemd van mensen die ooit gewoon naast je aan tafel zaten, met wie je ruzie maakte over de afstandsbediening, die je verjaardag vergaten of juist nooit vergaten, en die soms met één enkele opmerking je hele dag konden maken.

Tegenwoordig is Allerzielen allang niet meer uitsluitend een katholieke aangelegenheid. Ook mensen die nooit een kerk van binnen hebben gezien, behalve misschien om een trouwjurk te bewonderen of tijdens een cultureel uitstapje, vinden op deze dag aanleiding om stil te staan bij degenen die ze missen.

En dat begrijpt Pieter wel. Sterker nog, Pieter vindt het een bijzonder menselijke gewoonte.

Alhoewel hij zich bij sommige herdenkingsplechtigheden weleens afvraagt waarom we het leven van iemand pas echt uitgebreid gaan bespreken wanneer diegene er niet meer bij is om zich ermee te bemoeien.

Want laten we eerlijk zijn: wat zouden sommige mensen genieten van hun eigen herdenkingsverhaal!

Stel je voor dat je op een kerkhof staat en iemand vertelt dat je altijd zo’n geweldige persoonlijkheid had. Dat je bijzonder sociaal was, altijd voor anderen klaarstond en nooit een onvertogen woord sprak.

Dan zou menige overledene waarschijnlijk even overeind willen komen om te vragen of het wel over dezelfde persoon gaat.

Want we waren allemaal mensen. Met onze eigenaardigheden, onze goede bedoelingen, onze minder geslaagde beslissingen en onze momenten waarop we beter even tot tien hadden kunnen tellen.

Sommigen van ons moesten daarvoor zelfs tot twintig tellen.

En soms hielp dat nog niet.

Pieter denkt op Allerzielen niet alleen aan de mensen die hij heeft verloren, maar vooral aan de mensen die hij heeft gekend.

Aan familieleden, vrienden, bekenden en mensen die op een bepaald moment in zijn leven een rol hebben gespeeld. Sommigen waren jarenlang dichtbij, anderen slechts kort. Maar dat maakt niet altijd verschil voor de plek die ze in je herinnering innemen.

Er zijn mensen die je maar één keer hebt ontmoet en die je nooit meer vergeet. En er zijn mensen met wie je jarenlang optrok, maar van wie je je soms pas achteraf realiseert hoeveel ze voor je betekenden.

Zo werkt dat geheugen nu eenmaal.

Het is een merkwaardig archief. Er zitten geen ordners in, geen alfabetische index en al helemaal geen betrouwbare zoekfunctie. Je kunt je soms niet herinneren waar je gisteren je bril hebt neergelegd, maar een stem van vijftig jaar geleden klinkt ineens weer glashelder.

Een liedje op de radio, een bepaalde geur, een straat waar je lang niet bent geweest of een uitdrukking die iemand altijd gebruikte. En plotseling is daar die persoon weer.

Niet werkelijk natuurlijk. Je weet heel goed dat diegene er niet meer is.

Maar voor een ogenblik voelt het alsof je hem of haar weer even tegenkomt.

Pieter vindt dat misschien wel het mooiste van herinneringen. Ze houden mensen niet gevangen in het verleden, maar geven ze een plek in het heden.

En dan die lege stoel.

Iedere familie kent er wel een. De stoel waar vroeger iemand zat die inmiddels ontbreekt. Bij verjaardagen, kerstdiners of andere familiegelegenheden merk je soms ineens dat er iemand niet meer is.

Er wordt een verhaal verteld. Iemand haalt een herinnering op. Er wordt gelachen om iets wat diegene ooit heeft uitgehaald.

En dan gebeurt er iets bijzonders.

De afwezige wordt onderwerp van gesprek, maar is op dat moment misschien wel nadrukkelijker aanwezig dan menig aanwezige.

Soms wordt er zelfs gelachen om iets wat destijds helemaal niet zo leuk was. Dat mag ook. Verdriet en humor zijn namelijk geen vijanden. Ze kunnen uitstekend naast elkaar bestaan. Sterker nog, soms hebben ze elkaar nodig.

Een goede herinnering hoeft niet altijd plechtig te zijn.

Je mag best lachen om die oom die altijd te laat kwam, die tante die overal een mening over had of die vriend die nooit een verhaal kon vertellen zonder er minstens drie nieuwe bij te verzinnen.

Misschien is dat wel een van de mooiste manieren om iemand te herinneren: niet alleen denken aan hoe iemand is overleden, maar vooral aan hoe iemand heeft geleefd.

En dan zijn er de kaarsjes.

Pieter heeft daar wel iets mee. Een klein vlammetje in het donker. Niet omdat zo’n kaarsje de wereld kan veranderen of omdat het de afstand tussen leven en dood kan overbruggen. Maar omdat het iets eenvoudigs zichtbaar maakt.

Aandacht.

Iemand neemt even de tijd. Steekt een kaarsje aan. Spreekt een naam uit. Denkt aan een gezicht.

En misschien is dat wel voldoende.

We leven immers in een tijd waarin alles snel moet. We moeten door, vooruit, presteren, plannen, organiseren en vooral niet te lang stilstaan. Zelfs rouw lijkt soms een traject te zijn waarvoor je een stappenplan kunt downloaden.

Maar verdriet houdt zich niet aan planningen.

Het laat zich niet in een agenda zetten en al helemaal niet wegwerken met een goed georganiseerde bijeenkomst.

De ene mens wil praten, de ander zwijgt. De een bezoekt iedere week het graf, de ander vindt troost in een foto op de schoorsteenmantel. Weer iemand anders fietst regelmatig langs een plek waar hij vroeger met zijn geliefde kwam.

Er bestaat geen voorgeschreven handleiding voor missen. En gelukkig maar.

Pieter zou er overigens geen bezwaar tegen hebben als we op Allerzielen ook eens wat verder kijken dan de begraafplaats.

Want er zijn mensen die nog leven, maar die we eigenlijk al een beetje uit het oog zijn verloren. Mensen met wie we ooit bevriend waren, familieleden die we nauwelijks meer spreken, oude bekenden die we telkens nog eens zouden bellen.

We bewaren hun namen in ons geheugen, maar komen er niet aan toe om ze weer eens op te zoeken.

Misschien is Allerzielen ook een mooie aanleiding om daar iets mee te doen. Niet alles hoeft immers te wachten tot iemand er niet meer is.

Bel die oude vriend. Drink koffie met die tante. Zoek die broer of zus eens op. Vertel iemand dat je hem of haar waardeert. En als je ergens nog een rekening open hebt staan, probeer die dan niet mee te nemen tot aan het einde van je leven.

Dat is voor niemand prettig. En bovendien is het meenemen van onopgeloste familiekwesties naar het hiernamaals vermoedelijk een bijzonder omslachtige manier van verhuizen.

Pieter weet natuurlijk niet wat er na de dood komt. Hij heeft geen exclusieve rondleiding gehad, geen foldertje ontvangen en ook geen betrouwbare routebeschrijving van iemand die al vooruit is gegaan.

Dus daar doet hij geen stellige uitspraken over.

Maar hij weet wel wat er tijdens ons leven gebeurt.

We laten sporen achter. In mensen, in verhalen, in gewoonten en soms zelfs in de manier waarop iemand anders naar de wereld kijkt.

En misschien is dat wel een heel bijzondere vorm van voortleven.

Niet als standbeeld, niet als heilige en ook niet als iemand die achteraf uitsluitend goede eigenschappen blijkt te hebben gehad. Maar gewoon als mens.

Iemand die heeft liefgehad, fouten heeft gemaakt, gelachen, gehuild, geholpen, gemopperd en soms behoorlijk lastig is geweest. Iemand die ertoe deed.

Dus steekt Pieter op Allerzielen misschien een kaarsje aan. Niet om de dood te bezweren, maar om het leven te eren.

En als hij dan even stil is, moet u niet denken dat hij niets te vertellen heeft. Integendeel. Er zijn herinneringen genoeg.

Misschien verschijnt er zelfs een glimlach op zijn gezicht. Want wie goed naar het leven van een ander heeft gekeken, ontdekt dat er meestal meer te herinneren valt dan alleen het afscheid.

En weet u wat Pieter eigenlijk zou willen?

Dat we niet wachten tot Allerzielen om elkaar te laten weten dat we blij zijn dat de ander er is.

Want bloemen op een graf zijn mooi. Een brandend kaarsje is waardevol. En herinneringen zijn kostbaar.

Maar een bos bloemen bij iemand die nog leeft, een onverwacht telefoontje of een arm om iemands schouder kan minstens zo betekenisvol zijn. Daar hoeft geen bijzondere kalenderdag voor te worden uitgevonden. Daarvoor is iedere dag geschikt.

En dat, beste mensen, is misschien wel het mooiste eerbetoon aan degenen die we missen: dat we, zolang we er zelf nog zijn, een beetje beter voor elkaar proberen te zorgen. Want de mensen die we liefhebben, verdwijnen misschien uit ons dagelijks leven. Maar uit ons verhaal verdwijnen ze nooit helemaal.

Pieters’ Daglicht over Denkdingen – over mensen die blijven, ook als ze er niet meer zijn.

Geef een reactie