
CAPELLE HANGT AAN DE MUUR
Theater van Memorie – Thomasvaer & Pieternel
Capelle op weg naar 750 jaar!
Waarin Pieter een verdwenen gemeentehuis aanwijst en moet toegeven dat hij aan de opvolger heeft meegewerkt.
Hier moet u even blijven staan.
Niet omdat er iets in de weg staat. Omdat er iets níét meer staat. Het gemeentehuis aan het Slotplein.
Bij andere voormalige bestuursgebouwen in Capelle kun je nog naar een gevel kijken. Een raam aanwijzen. Zeggen: daar zat het dus. Hier staat inmiddels een appartementengebouw.
Dat vraagt iets meer van de verbeelding. Daarom hebben we een schilder. Die wilde meteen een burgemeester op het bordes zetten.
‘Wacht nog even,’ zei ik. ‘Eerst het gebouw. Anders denken de mensen straks dat hij erbij inbegrepen was.’
Een huis voor een groeiende gemeente
Op het schilderij staat het gemeentehuis aan Slotplein 1. Niet het middeleeuwse kasteel, niet het latere buitenhuis. Op en rond dit plein zijn zoveel verschillende gebouwen gekomen en gegaan dat je bij iedere herinnering even moet vragen welke eeuw de verteller bedoelt.
Ditmaal zijn we in de twintigste eeuw.
Het oude raadhuis aan de Dorpsstraat werd te klein. In 1955 kreeg de secretarie extra ruimte in een houten noodgebouw aan de rivierzijde van de dijk, tegenover het raadhuis. Intussen werd al over nieuwbouw gedacht. In mei 1958 volgde de opdracht voor een nieuw ontwerp.
Zo gaat dat met ruimtegebrek. Eerst schuift iemand zijn stoel iets naar voren. Dan komt er een kast bij. Uiteindelijk moet er een ander gebouw komen.
In 1963 sloeg burgemeester Jacob van Dijk de eerste paal aan het Slotplein. Op 17 mei 1966 werd het nieuwe gemeentehuis officieel betrokken.
Ik stel me graag voor dat er bij een verhuizing altijd iemand is die zegt dat er nu eindelijk voldoende ruimte is. Of iemand dat hier werkelijk heeft gezegd, weet ik niet. Ik zou het hem achteraf ook niet kwalijk nemen.
De toekomst kwam eerder
Het gebouw bleek alweer snel te klein voor de groeiende gemeentelijke organisatie.
De Sociale Dienst vertrok naar de Rozenburcht. Gemeentewerken ging in 1971 naar de Kerklaan. In 1976 verhuisden drie secretarieafdelingen naar de Roerdomplaan. In 1978 besloot de raad drie panden aan De Linie te kopen, met het streven de verspreide afdelingen en diensten weer bijeen te brengen.
Dat zijn adressen.
Maar achter ieder adres zaten medewerkers, dossiers en inwoners die ergens moesten zijn.
‘U moet bij de gemeente wezen’ lijkt een duidelijke aanwijzing. Tot de gemeente op verschillende plaatsen zit. Dan moet je weten welk stukje gemeente je nodig hebt.
Het Slotplein vertelt daarmee meer dan een verhaal over een te klein gebouw. Het laat een organisatie zien die probeerde mee te groeien met een snel veranderende plaats.
Er kwamen bewoners bij. Werkzaamheden. Vragen. De toekomst hield zich niet keurig aan de maat van het ontwerp.
Waarvoor kwam je binnen?
Kijkt u nu eens niet naar de buitenkant. Denkt u aan de mensen die door de deur kwamen.
Vanaf oktober 1968 kon je aan Slotplein 1 trouwen.
Voor sommige bezoekers was dit dus het gebouw waar zij naast elkaar naar binnen gingen en met een ander soort afspraak weer buiten kwamen. Voor anderen hoorde het bij administratie, een aanvraag of een vraag waarop ze zelf het antwoord niet wisten.
Een gemeentehuis kan in de herinnering van de ene inwoner feestelijk zijn en voor een andere een plek waar hij vooraf tegenop zag. Dat hangt niet alleen van het metselwerk af.
Het maakt uit wie er opkijkt wanneer je binnenkomt. Of iemand begrijpt waarvoor je er bent. Of je met een antwoord vertrekt, of alleen met een nieuw adres.
Daarom heet dit schilderij niet uitsluitend Het verdwenen gemeentehuis. Het heet: De gemeente verhuisde. Verhuisde het bestuur mee?
Niet alleen de tafels en de stoelen. Ook de manier waarop je mensen tegemoet treedt. Die past niet vanzelf in een verhuisdoos.
Pieter heeft iets op te biechten
Nu moet ik u iets vertellen.
Op de plek van het gesloopte gemeentehuis kwam het appartementengebouw dat er nu staat. En ergens in de periode 1994–1998 heb ik daarvoor zelf nog eens de eerste paal geslagen. Ja.
Ik stond er dus niet alleen later bij om te vragen waar het oude gebouw gebleven was. Ik heb een officiële bijdrage geleverd aan het verschijnen van het nieuwe. Dat hoort u van mij te weten. Een suppoost die andermans geschiedenis zorgvuldig bekijkt, mag zijn eigen aandeel niet achter de garderobe hangen.
Het precieze jaar laat ik voorlopig open. Dat moet worden teruggevonden. Ik ga mijn geheugen niet met terugwerkende kracht voorzien van een keurige datum. Maar die paal hoort bij mijn herinnering aan deze plek.
We hadden hier eerst een burgemeester die een eerste paal sloeg voor een gemeentehuis. Later stond ik er voor een woongebouw. Dezelfde handeling. Een andere toekomst.
Niet alles hoeft te blijven staan
Nu kan ik plechtig gaan zeggen dat er nooit iets had mogen verdwijnen. Dat zou gemakkelijk zijn. Er wonen mensen in dat appartementengebouw. Voor hen is deze plek geen afwezig gemeentehuis, maar thuis. Hun ramen kijken niet uit op een historische vergissing. Ze kijken uit op hun omgeving.
Een stad moet kunnen veranderen. Maar het helpt wanneer we weten wat er onder die verandering ligt. Niet alleen in de grond, ook in het gebruik van een plek.
Hier werd gewerkt. Besloten. Getrouwd. Later werd er gewoond. Daarom hangen we dit gebouw alsnog aan de muur. Niet om de bewoners hun uitzicht te ontnemen. Om ook het vorige leven van de plek zichtbaar te houden. Pieter kijkt nog eens naar het schilderij.
‘Die eerste paal van mij,’ zegt hij, ‘daar zal niemand boven last van hebben.’ Hij wacht even. ‘Dat hoop je tenminste, als je ergens aan begint.’
Wat bleef er bij u hangen?
Heeft u gewerkt in het gemeentehuis aan het Slotplein, bent u er getrouwd of kwam u er als inwoner? En heeft iemand een foto, krantenknipsel of datum van de eerste paal voor het latere appartementengebouw? Strooi dat bouwsteentje gerust onze kant op. Pieter zoekt deze keer ook een stukje van zijn eigen herinnering.
