Het spook van de minderheid

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter Pottenkijker zat onlangs heerlijk onderuitgezakt voor de televisie. Even tot hier. Een programma dat hij met enige regelmaat bekijkt, omdat je daar soms meer begrijpt van de vaderlandse politiek dan na drie avonden rondjes draaien langs de gebruikelijke praattafels.

Deze keer was het raak.

Twee cabaretiers – Niels van der Laan en Jeroen Woe- , bijgestaan door de indrukwekkende stem van Floor Jansen, brachten het lied ‘Het spook van de minderheid’. In vier minuten werd de Nederlandse politiek én het bijbehorende circus van actualiteiten- en praatprogramma’s vakkundig door de mangel gehaald.

Pieter zat te genieten.

Niet omdat de politiek zo’n vrolijk schouwspel is, maar omdat cabaret soms met één rake grap meer duidelijk maakt dan een debat van zes uur waarin iedereen vooral wacht tot hij zelf weer aan de beurt is.

Het spook waart rond

Nederland heeft tegenwoordig een minderheidskabinet. Dat betekent dat de regeringspartijen niet vanzelfsprekend over een meerderheid in de Tweede Kamer beschikken. Voor ieder belangrijk voorstel moet dus steun worden gezocht bij andere partijen.

Pieter vindt dat op zichzelf geen slechte gedachte.

Het dwingt partijen om met elkaar te praten, te luisteren en zo nu en dan iets van hun eigen wensen in te leveren. Democratie is immers geen supermarkt waar je uitsluitend je eigen boodschappenkarretje vult.

Maar er zit een addertje onder het gras. Of beter gezegd: een heel spookhuis.

Want zodra er steun nodig is, verschijnen de politieke spoken. Links, rechts en alles wat daar tussenin zweeft. Iedereen heeft principes, rode lijnen, breekpunten en voorwaarden. Soms lijkt het alsof een partij liever haar eigen gelijk behoudt dan dat er daadwerkelijk iets geregeld wordt.

Pieter vraagt zich af of ze in Den Haag nog wel weten waarvoor ze eigenlijk gekozen zijn.

Het belastingplan als spooktocht

Neem het Belastingplan 2027.

Een omvangrijk pakket maatregelen over koopkracht, belastingen, vermogen, arbeid en allerlei fiscale regelingen. Onderwerpen die rechtstreeks raken aan de portemonnee van gewone Nederlanders.

Daarover moet de Kamer besluiten nemen. En daar begint het gedoe.

Links vindt dat arbeid niet zwaarder moet worden belast dan vermogen. Rechts kijkt met argusogen naar lastenverzwaringen en wil vooral de koopkracht van burgers en ondernemers beschermen. En daartussenin bevinden zich partijen die hun eigen accenten willen terugzien.

Allemaal begrijpelijk. Politieke partijen hebben nu eenmaal verschillende opvattingen.

Maar Pieter krijgt soms de indruk dat het gesprek minder gaat over wat Nederland nodig heeft en meer over wat de eigen achterban absoluut niet mag verliezen.

De VVD houdt bijvoorbeeld stevig vast aan een aantal fiscale rode lijnen. Tijdens het debat over het Belastingplan maakte VVD-woordvoerder Wendy van Eijk duidelijk welke wegen voor haar partij niet begaanbaar zijn. Andere partijen proberen juist ruimte te vinden om ook vermogen en winst in de discussie te betrekken.

Pieter ziet het voor zich.

Een politieke onderhandelingstafel met aan iedere kant een partij die een groot bord heeft neergezet:

TOT HIER EN NIET VERDER!

En in het midden staat een belastingbetaler die voorzichtig vraagt of er misschien ook nog iets geregeld kan worden.

Die wordt vervolgens verzocht even buiten te wachten.

De VVD en het principe van de gesloten deur

Pieter heeft best begrip voor politieke principes. Je moet ergens voor staan. Anders kun je net zo goed een windvaan op het Binnenhof installeren.

Maar er is een verschil tussen ergens voor staan en zo stevig blijven staan dat niemand meer met je kan praten.

Een minderheidskabinet vraagt om onderhandelingsbereidheid. Niet alleen van de partijen die het kabinet steunen, maar juist ook van de partijen die nodig zijn om voorstellen aan een meerderheid te helpen.

Dat betekent niet dat de VVD haar uitgangspunten moet opgeven. Het betekent wel dat andere partijen niet bij voorbaat het gevoel moeten krijgen dat iedere deur al op slot zit.

En hetzelfde geldt natuurlijk voor links.

Wie voortdurend roept dat er meer rechtvaardigheid moet komen, maar vervolgens alleen tevreden is wanneer het eigen wensenlijstje integraal wordt overgenomen, helpt het land evenmin vooruit.

Politieke samenwerking is geen wedstrijdje wie het langst met gekruiste armen kan blijven zitten.

De praattafel als spookhuis

En dan zijn er nog de actualiteitenprogramma’s.

Pieter kijkt er graag naar, maar heeft soms het gevoel dat hij naar een herhaling van een herhaling zit te kijken.

Een politicus wordt uitgenodigd. Een presentator stelt een vraag. De politicus geeft antwoord op een andere vraag. Een tafelgast reageert. Een tweede tafelgast is het daar hartgrondig mee oneens.

Vervolgens wordt dezelfde vraag nogmaals gesteld.

Na twintig minuten weet Pieter nog steeds niet wat de politicus nu eigenlijk gaat doen, maar hij weet inmiddels wel dat iedereen vindt dat de ander niet luistert.

Het is een wonderlijk televisiegenre.

De ene avond wordt het kabinet verweten dat het onvoldoende steun zoekt. De volgende avond krijgt het kabinet kritiek omdat het met de verkeerde partijen praat. En wanneer er dan een compromis ligt, blijkt dat compromis voor de helft van de tafel onaanvaardbaar.

Pieter vraagt zich af of er inmiddels een aparte afdeling bestaat die politieke compromissen vernietigt voordat ze het daglicht zien.

Wie jaagt wie eigenlijk weg?

Toch zit onder de humor een serieuze kwestie.

Een minderheidskabinet kan alleen functioneren wanneer partijen bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen. Ook als ze niet alles krijgen wat ze willen.

De oppositie heeft alle recht om kritisch te zijn. Sterker nog, dat is haar taak. Maar kritiek leveren is iets anders dan iedere mogelijkheid tot samenwerking bij voorbaat blokkeren.

En regeringspartijen moeten begrijpen dat een minderheidspositie betekent dat hun wensen niet automatisch regeringsbeleid worden.

Dat heet democratie.

Pieter zou graag zien dat politici wat minder bezig zijn met hun eigen politieke overlevingspakket en wat meer met de vraag wat hun besluiten betekenen voor mensen thuis.

Voor de ondernemer die niet weet waar hij fiscaal aan toe is. Voor de werkende die wil weten wat er onderaan de streep overblijft. Voor de oudere die zijn koopkracht ziet veranderen. En voor de jongere die zich afvraagt of er straks nog een betaalbare woning beschikbaar is.

Daar zitten de mensen die uiteindelijk de rekening betalen. Letterlijk en figuurlijk.

Pieter jaagt het spook niet weg

Pieter heeft na het optreden van Floor Jansen en de twee cabaretiers nog eens goed nagedacht.

Misschien is dat wel de kracht van cabaret. Je kunt een zaal laten lachen om iets waar je eigenlijk een beetje verdrietig van wordt.

Het spook van de minderheid is namelijk niet alleen het probleem van een kabinet dat geen meerderheid heeft.

Het is ook het spook van een politieke cultuur waarin het eigen gelijk soms belangrijker lijkt dan het gezamenlijke resultaat.

Pieter verlangt geen politici die allemaal hetzelfde denken. Dan kunnen we de Tweede Kamer net zo goed vervangen door een koor met één dirigent.

Hij verlangt politici die verschillen kunnen overbruggen zonder hun overtuiging bij de garderobe in te leveren.

Een beetje luisteren. Een beetje geven en nemen. En vooral begrijpen dat Nederland groter is dan de eigen fractiekamer.

Misschien moet Floor Jansen nog maar eens langskomen. Met een nieuw lied.

Het spook van het eigen gelijk.

Pieter vermoedt dat ze daar voorlopig nog genoeg inspiratie voor heeft.

Geef een reactie