Kijk eens door mijn ogen, beste Erasmus!

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter Pottenkijker heeft iets met opvoeden.

Niet dat hij tegenwoordig nog dagelijks met een boterhamtrommel achter zijn kinderen aan rent. Die hebben het ouderlijk nest inmiddels verlaten en vliegen, geheel op eigen vleugels, door het leven. Althans, dat hopen we dan maar. Je weet tenslotte nooit wat er na het uitzwaaien achter de voordeur gebeurt.

Maar Pieter is inmiddels opa. En opa’s mogen dan officieel gepensioneerd zijn van het opvoeden, ze worden er in de praktijk nog regelmatig voor teruggeroepen. Soms met een gerichte vraag. Soms met een blik die boekdelen spreekt. En soms met een kleinkind dat iets heeft uitgehaald waarvan zelfs de meest doorgewinterde pedagoog spontaan achter een woordenboek kruipt.

Daarom vindt Pieter de Week van de Opvoeding een prachtig initiatief. Van 26 oktober tot en met 1 november staat die week in het teken van Kijk eens door mijn ogen. Een uitnodiging om niet alleen naar kinderen te kijken, maar ook eens vanuit hun perspectief naar de wereld.

Dat klinkt eenvoudig. Totdat je een kind vraagt waarom het zijn jas niet aantrekt terwijl het buiten ongeveer waait alsof de Ark van Noach ieder moment kan aanmeren.

‘Omdat ik het niet koud heb!’

Aha. Daar sta je dan als opvoeder, met je volwassen verstand, je meteorologische kennis en je zorgvuldig opgebouwde autoriteit. Het kind kijkt door zijn ogen. Jij door de jouwe. En ergens tussen die twee blikken ligt de opvoeding.

Alsof de duvel ermee speelt, las Pieter deze week over een bijzondere Rotterdamse vondst. Een verloren gewaand boek van Desiderius Erasmus uit 1609 is teruggevonden. Het dook op in de Verenigde Staten en keert nu terug naar de stad die de grote humanist als haar beroemdste zoon koestert.

Het boekje heet La civilité puerile en gaat over goede manieren voor kinderen. Een soort opvoedbijbel op zakformaat, maar dan zonder gekleurde stickers, beloningskaartjes of een QR-code naar een filmpje waarin een vrolijke mevrouw uitlegt hoe je je kind met positieve bekrachtiging aan tafel krijgt.

Erasmus had het liever praktisch.

Niemand niezen zonder een ander gezondheid te wensen. Eerst je handen wassen voordat je aan tafel gaat. En ook je nagels in de gaten houden.

Pieter moest even slikken.

Niet van de niesbui, maar van de gedachte dat de opvoedkundige wereld kennelijk al ruim vierhonderd jaar probeert te voorkomen dat mensen zich aan tafel gedragen alsof ze rechtstreeks uit een varkensstal komen.

En dan te bedenken dat Erasmus zijn boekje in een tijd schreef waarin er nog geen sociale media waren. Geen filmpjes waarin mensen met volle mond hun mening verkondigen. Geen toetsenbordridders die anderen digitaal de huid vol schelden. Geen vergaderingen waarin iemand zijn telefoon belangrijker vindt dan de persoon die tegenover hem zit.

Wat zou Erasmus daarvan gevonden hebben?

Waarschijnlijk had hij een tweede boekje geschreven. Met een iets dikkere kaft.

Maar de vondst zette Pieter ook aan het denken. Want hoe gemakkelijk is het om kinderen goede manieren bij te brengen, terwijl wij volwassenen zelf weleens vergeten wat we hun hebben voorgeleefd?

We leren kinderen dat ze moeten luisteren. Maar luisteren we zelf eigenlijk wel? We vertellen dat eerlijkheid het langst duurt, totdat de waarheid ons niet goed uitkomt. We vragen kinderen respect te tonen, terwijl we op verjaardagen, in het verkeer en op internet soms weinig respectvol met elkaar omgaan.

En dan verwachten we dat ze het vanzelf goed doen.

Ja hoor. Net zoals je een zak aardappelen in de tuin legt en drie weken later een pan stamppot verwacht.

De Week van de Opvoeding vraagt ons om ruimte te maken voor twijfel en kwetsbaarheid. Ouders hoeven niet alles te weten. Professionals evenmin. En opa’s al helemaal niet, hoewel die laatste categorie daar soms anders over denkt.

Pieter kent dat verschijnsel. Een opa kan met grote stelligheid uitleggen hoe kinderen moeten worden opgevoed, om vervolgens door zijn kleinkind te worden gewezen op een vergeten wachtwoord, een verkeerd ingestelde afstandsbediening of een levensgroot verschil tussen vroeger en nu.

Dat heet dan intergenerationeel leren. Vroeger noemden we het gewoon: je mond houden en goed luisteren.

Misschien is dat wel de belangrijkste les die Erasmus ons, vier eeuwen later, nog kan leren. Goede manieren beginnen niet bij het opdreunen van regeltjes, maar bij aandacht voor de ander. Bij begrijpen dat iemand anders de wereld anders kan ervaren dan jij.

Een kind dat samen met mama groenten uit de tuin haalt, helpt koken en daarna samen aan tafel eet, leert misschien wel meer dan uit een heel boekje met voorschriften. Het leert samenwerken, verantwoordelijkheid dragen en genieten van iets wat je samen hebt gemaakt.

En wie weet leert mama ondertussen ook nog iets. Bijvoorbeeld dat worteltjes uit de tuin niet vanzelf in keurige plakjes op het bord belanden.

Dus, beste lezers, deze week eens proberen: kijk door de ogen van een kind. Luister voordat je oordeelt. Geef toe wanneer je iets niet weet. En als iemand niest, wens hem dan vooral gezondheid.

Daarmee bent u alvast een eind op weg naar Erasmus.

Pieter gaat intussen zijn eigen opvoedkundige archief eens raadplegen. Niet op zolder, want daar ligt vermoedelijk nog een wereld aan ongeopende dozen. Nee, gewoon in zijn geheugen.

Wat heeft hij zijn kinderen eigenlijk geleerd? En wat hebben ze van hem overgenomen?

Bij die laatste vraag houdt hij zijn hart vast. Want stel je voor dat ze ook zijn slechte gewoontes hebben geërfd. Dan is er werk aan de winkel.

Gelukkig is er volgend jaar weer een Week van de Opvoeding. En anders hebben we altijd Erasmus nog.

Al moeten we hem dan wel eerst even terugbrengen naar de bibliotheek.

Geef een reactie