Weet je nog, toen geluk nog heel gewoon was?

Over singeltjes, driedubbele ijsjes, bushaltes zonder schermpjes en de merkwaardige ontdekking dat vroeger niet alleen de wereld anders was, maar wijzelf ook.

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter heeft heimwee.

Niet voortdurend, hoor. Hij is niet van plan om met een geruite pantoffel aan zijn voeten en een vergeelde foto van een telefooncel op schoot de rest van zijn dagen door te brengen. Daarvoor is het leven hem nog veel te dierbaar. Bovendien moet er geschreven worden en heeft Adri ongetwijfeld nog wel een klusje voor hem.

Maar soms, als Pieter even niet oplet, wandelt zijn geheugen naar een Nederland dat niet meer bestaat. Of althans: niet meer helemaal.

Hij ziet zichzelf weer naar de platenzaak gaan. Singeltjes beluisteren, voorzichtig het hoesje bekijken en dan hopen dat er nog voldoende zakgeld over was om het begeerde schijfje mee naar huis te nemen. Twee gulden per week! Daar moest je het mee doen. En als je dan ook nog een driedubbel ijsje bij Jamin of V&D wist te bemachtigen, kon de dag eigenlijk niet meer stuk.

De winkeldeur maakte een belletje als je binnenkwam. Je kende de winkelier, die soms vroeg hoe het thuis ging. En als hij dat vroeg, luisterde hij ook nog naar het antwoord.

Winkels hadden vier muren. De drie W’s waren hooguit iets voor een geleerde die zijn tijd ver vooruit was.

Naar de stad gaan was een belevenis. Je liep langs etalages, kwam bekenden tegen en dronk ergens een kop koffie. Een middag duurde soms zo lang dat je er twee keer in kon verdwalen. Niemand stuurde je een berichtje met de vraag waar je bleef. Niemand controleerde of je online was. Je was gewoon onderweg. En als je niet thuis was, was je niet bereikbaar.

Pieter moet toegeven: dat laatste had zo zijn voordelen. Geen telefoon die rinkelde terwijl je op het toilet zat, geen berichten die onmiddellijk beantwoord moesten worden en geen batterij die je op het meest ongelegen moment vertelde dat jouw sociale leven nog maar drie procent bedroeg.

Thuiskomen deed je omdat het donker werd, niet omdat je batterij leeg was.

Buiten speelden kinderen stoepranden, knikkeren, hinkelen en kaatsballen. Er werd geschreeuwd, gelachen, gerend en kattenkwaad uitgehaald. Soms ging er iets mis en dan kwam er een volwassene aan te pas. Een blik van de politieagent kon al voldoende zijn om je plotseling een toonbeeld van burgerdeugd te laten worden. 

Je hoopte vooral dat hij niet naar je ouders ging.

Want die hadden destijds nog een wonderbaarlijk effectieve manier om duidelijk te maken dat vrijheid ook verantwoordelijkheid betekende.

De bus was rood of blauw als je door de stad reisde en geel als je verder het land in wilde. Bij de chauffeur kocht je een kaartje. De trein droeg het vertrouwde vishakenlogo en de conducteur knipte je kaartje met zijn tang. De machinist keek naar buiten, het spiegelei ging omhoog en de trein vertrok.

Nou ja, meestal. Ook toen had het openbaar vervoer zo zijn eigen ideeën over punctualiteit. Wij stonden bij de bushalte zonder te weten wanneer de bus kwam. Tegenwoordig staat het op een schermpje.

Dat de bus vervolgens niet komt, zorgt gelukkig nog voor een beetje continuïteit.

En ’s avonds? Dan was er Swiebertje, Een van de acht, Q&Q, Floris of Toppop. Met chips en limonade op de bank. Je nam je favoriete muziek op met een cassetterecorder en luisterde via je walkman. Oma stemde af op de plaatselijke radiopiraat.

Het was geen volmaakt Nederland. Er waren ook toen problemen, armoede, ziekte en onrecht. Niet iedereen had het goed en niet iedere traditie was even onschuldig. Maar er waren herinneringen die warm bleven, juist omdat ze zo gewoon waren.

En nu komt het merkwaardige.

Pieter hoort zichzelf soms verzuchten dat hij blij is dat hij niet in deze tijd is opgegroeid. Hij heeft zelfs weleens medelijden met de jeugd van tegenwoordig en met de wereld die haar nog te wachten staat. Maar bij nader inzien trekt hij die laatste uitspraak toch een beetje in.

De jeugd van nu hoeven we nog niet te condoleren. Ze zijn er zelf namelijk nog aan bezig.

Misschien zeggen ze over vijftig jaar wel: ‘Weet je nog, toen we nog gewoon zelf op onze telefoon moesten kijken? Wat een heerlijke, overzichtelijke tijd.’

Waarop hun kleinkinderen waarschijnlijk vragen of dat een telefoon was waarop je zelf moest kijken, in plaats van een exemplaar dat alles alvast voor je voorspelde, bestelde en beoordeelde.

Zo gaat dat.

Iedere generatie groeit op in een wereld die voor haar vanzelfsprekend is. Wat voor de ene generatie vooruitgang betekent, is voor de andere soms een raadselachtige achteruitgang. De jeugd van nu zal ongetwijfeld ook dingen missen die wij ons nog niet kunnen voorstellen. En wie weet hebben ze over een halve eeuw heimwee naar iets waarvan Pieter vandaag nog denkt: daar moet je toch niet aan denken!

Want misschien missen we niet alleen het Nederland van toen. Misschien missen we ook de mensen die we toen waren.

Onze knieën deden nog geen pijn, onze ouders regelden de rekening en de toekomst was iets waar je later wel eens naar zou kijken. We hadden minder verantwoordelijkheden, minder zorgen en een leven waarin sommige dingen eenvoudig leken omdat we nog niet wisten hoe ingewikkeld ze konden worden.

Het verleden heeft een merkwaardige eigenschap: naarmate de jaren verstrijken, verdwijnen sommige zorgen uit beeld en krijgen de mooie herinneringen steeds meer kleur.

Dat maakt ze niet minder waardevol. Het maakt ze menselijk.

Wat Pieter vooral raakt, is het verlangen naar aandacht.

Een chauffeur die even wachtte. Een winkelier die je kende. Een buurman die vroeg hoe het ging. Iemand die een stoel bijschoof zonder eerst in zijn agenda te kijken of daar nog een gaatje voor bestond.

Dat verlangen is niet ouderwets. Dat is van alle tijden. En daar hebben we geen tijdmachine voor nodig. We hoeven geen telefooncel terug te plaatsen, geen singeltjes verplicht te stellen en ook niet opnieuw twee gulden zakgeld in te voeren. Al zou Pieter over dat laatste best eens een serieus gesprek met de minister van Financiën willen voeren.

We kunnen vandaag iemand groeten. Een stoel bijschuiven. Een kind de ruimte geven om iets uit te proberen. Een jongere vragen waar die van droomt, zonder er onmiddellijk achteraan te vertellen dat vroeger alles beter was.

Want medelijden is een wat karig welkomstcadeau voor iemand die nog een heel leven voor zich heeft.

Een beetje vertrouwen kunnen jonge mensen beter gebruiken. En volwassenen die niet alleen vertellen hoe gezellig het ooit was, maar ook helpen om het nu gezellig te maken.

Dat geldt trouwens niet alleen voor jongeren. Ook voor ons, de senioren van het vroegere Nederland, die soms wat al te gemakkelijk met één been in het verleden blijven staan.

Pieter pleit dus niet voor een terugkeer naar vroeger. Hij pleit voor het meenemen van het goede.

De aandacht. De verbondenheid. Het geduld om naar elkaar te luisteren. De ruimte om fouten te maken en daarvan te leren. En het vermogen om samen plezier te hebben zonder dat daar eerst een evenement, een QR-code of een projectplan voor nodig is.

Bewaar dus vooral die mooie herinneringen.

Draai dat singeltje nog eens. Vertel over Jamin en dat driedubbele ijsje. Leg uit waarom de conducteur met zijn spiegelei geen kok was. Lach om de avonturen van vroeger en laat je kleinkinderen gerust een beetje ongelovig kijken.

Maar neem daarna iemand mee een ijsje eten.

Want vroeger wordt daarmee niet opnieuw vandaag. Maar vandaag krijgt wél de kans om later een mooie herinnering te zijn.

En misschien, heel misschien, zit daarin wel de belangrijkste boodschap van dit hele verhaal.

We kunnen de tijd niet terugdraaien. We kunnen wel iets doen met de tijd die we hebben.

Dus legt Pieter zijn pen neer, trekt zijn jas aan en kijkt eens waar tegenwoordig nog een fatsoenlijk driedubbel ijsje te krijgen is.

Niet uit heimwee alleen.

Maar omdat je van sommige mooie dingen nooit te oud wordt.

Geef een reactie