Hersenpan te huur. Nooit gebruikt.

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter schreef onlangs enthousiast over vier kunstcontainers bij het gemeentehuis. Over mentale gezondheid. Over de storm onder je schedeldakpannen. En over hoe mooi het is wanneer mensen hun binnenwereld durven openstellen voor anderen.

Nu leest hij dat de tentoonstelling ART Made OPEN is gesloten. Twee van de vier containers zwaar vernield.

Pieter legt zijn telefoon neer. Er zijn momenten waarop je even niets wilt zeggen. Dit duurt bij Pieter doorgaans zeven seconden.

‘Wat zit er in vredesnaam in de hersenpan van iemand die zoiets doet?’

Zijn eerste gedachte: verpakkingsmateriaal. Maar dat is onrechtvaardig tegenover piepschuim. Dat beschermt tenminste nog iets.

Een bezichtiging onder het schedeldak

Pieter stelt zich een rondleiding voor.

‘Welkom in deze bijzonder ruim opgezette bovenkamer. Zoals u ziet: veel mogelijkheden, nauwelijks ingericht.’

De makelaar wijst naar een verlaten hoek. ‘Daar had het inlevingsvermogen kunnen staan.’ ‘En die losse draad?’

‘Dat was de verbinding tussen doen en nadenken. Nooit aangesloten.’

Verderop staat een skippybal. ‘De impulsbeheersing’, fluistert de makelaar. ‘Die doet alles alleen.’

Pieter weet natuurlijk niet wie de daders zijn. Hoe oud ze zijn. Wat hen bezielt. Misschien was er groepsdruk. Misschien verveling. Misschien wilde iemand indruk maken op mensen die zelf ook dringend een bijsluiter nodig hebben.

Hij gaat geen diagnose stellen. Een gebrek aan fatsoen is nog geen psychiatrische aandoening. Dat onderscheid lijkt hem bij een tentoonstelling over mentale gezondheid nogal belangrijk.

Niet zomaar een deuk

Want dit waren geen vier containers waarin iemand tijdelijk overtollige stoeptegels had opgeslagen. Hier lieten jongeren en ervaringsdeskundigen iets van zichzelf zien.

Geen opgepoetste etalageversie, met een zonsondergang en de tekst ‘living my best life’. Maar hun worsteling. Hun onzekerheid. Hun pogingen om weer grond onder de voeten te krijgen.

Daar is moed voor nodig. Meer moed, vermoedt Pieter, dan nodig is om iets kapot te maken en daarna hard weg te lopen.

Vernielen is geen talent. Je hoeft er niet voor te oefenen. Er bestaat geen conservatorium voor containertrappen. Niemand zegt na afloop ontroerd: ‘Vooral die tweede deuk. Die gelaagdheid. Magnifiek.’

Je maakt iets stuk. Dat is het hele kunstje. Een omgevallen tuinstoel kan het ook.

De cursus ‘Er staat iets, blijf eraf’

Pieter ziet inmiddels een markt voor een nieuwe basiscursus burgerschap.

Geen ingewikkeld beleidsprogramma met zeven ontwikkellijnen, een stuurgroep en een procesbegeleider die 140 euro per uur vraagt om ‘de energie in de ruimte te voelen’.

Gewoon drie lessen. Les één: er staat iets. Les twee: het is niet van jou. Les drie: blijf er met je tengels vanaf.

Voor gevorderden komt er een verdiepingsmodule: ‘Er zit een mens achter’.

Daarin leren deelnemers dat een kunstwerk niet alleen uit materiaal bestaat. Dat iemand heeft nagedacht, getwijfeld, geprobeerd. Dat achter een verhaal over angst misschien iemand zit die maanden nodig had om het überhaupt te vertellen.

En dat je met vernieling niet alleen een wand raakt. Maar mogelijk ook iemands pas hervonden vertrouwen. Dat laatste herstel je niet met een accuboormachine.

Laat de rekening maar komen

Natuurlijk hoopt Pieter dat de daders worden gevonden. En dat er consequenties volgen. Niet uitsluitend een gesprek waarin iedereen begrijpend knikt totdat de koffie op is.

Schade herstellen. Verantwoordelijkheid dragen. En, als de makers daarvoor openstaan, luisteren naar wat hier eigenlijk is vernield.

Zonder telefoon. Zonder publiek. Zonder de mogelijkheid om jezelf met een grappig filmpje uit het ongemak te redden.

Want misschien begint beschaving wel precies daar: waar je niet kunt wegklikken wat jouw gedrag met een ander doet.

Maar eerst denkt Pieter aan de makers. Aan iedereen die iets kwetsbaars durfde te delen. Hun verhaal is niet minder waard geworden doordat iemand anders zich waardeloos gedroeg.

Hopelijk kunnen de containers weer open. Met ruimte voor herkenning, een gesprek en een beetje licht.

Die bovenkamer van de daders mag ondertussen ook best eens open. Niet voor publiek. Eerst voor de elektricien. Er moet ergens dringend een verbinding worden gelegd.

Lees ook

Als je hoofd even een kunstcontainer nodig heeft

Geef een reactie