
Toen de wijk volwassen werd, maar de economie kuren kreeg
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Pieter Pottenkijker heeft inmiddels aardig wat kilometers afgelegd door de geschiedenis van Schollevaar. Eerst struinde hij door middeleeuwse veenmoerassen, vervolgens stond hij met zijn neus boven op de eerste bouwtekeningen en daarna keek hij toe hoe de eerste paal de grond in ging.
Maar nu zijn we in de jaren tachtig beland.
De jaren van cassettebandjes, beenwarmers, schoudervullingen en kapsels waarvoor een bouwvergunning eigenlijk geen overbodige luxe was.
En in Schollevaar? Daar werd gebouwd, gesnoeid, geplant, bezuinigd en vooral geprobeerd om van een verzameling huizen een echte woonwijk te maken.
Een bos voor de deur
Rond 1980 kreeg het Schollebos vorm. Geen keurig aangeharkt park waarin iedere boom op commando in het gelid stond, maar een groen gebied met open plekken, besloten hoekjes en hoogteverschillen. De Engelse landschapsstijl moest een natuurlijke afwisseling opleveren.
Pieter houdt daarvan.
Een bos mag best een beetje eigenwijs zijn. Een boom hoeft niet voortdurend te worden uitgelegd waarom hij precies daar staat. En een wandelpad mag best eens een bocht maken zonder dat er eerst een commissie wordt ingesteld om de verkeerskundige noodzaak daarvan te onderzoeken.
Het Schollebos werd een belangrijke groene buffer tussen verschillende delen van Capelle. Een plek om te wandelen, te spelen, te fietsen en even te ontsnappen aan de menselijke neiging om ieder vierkant met stenen te vullen.
Want een wijk heeft huizen nodig, maar ook ademruimte.
Dat begrepen de ontwerpers gelukkig al vroeg.
Al vermoedt Pieter dat de eerste bewoners het bos eerst vooral gebruikten om te ontdekken waar de modder ophield en het fatsoenlijke schoeisel begon.
De trein komt eraan!
Op 31 mei 1981 gebeurde er iets belangrijks: station Capelle Schollevaar werd geopend.
Eindelijk had de wijk een eigen spoorverbinding met de buitenwereld. Schollevaar was niet langer uitsluitend een verzameling woningen waar je met de auto, de fiets of een optimistische wandeling naartoe kon.
De trein bracht bereikbaarheid en bood kansen voor werk, onderwijs en voorzieningen.
Pieter stelt zich de eerste reizigers voor. Mensen met een nieuwe huissleutel in de ene hand en een treinkaartje in de andere. Eindelijk konden ze naar Rotterdam of verder reizen zonder eerst een expeditieplan op te stellen.
Het station was bovendien geen toevallig neergezette halte. Het hoorde bij de oorspronkelijke gedachte om het wijkcentrum en de voorzieningen rond het toekomstige station te organiseren.
Dat is verstandig plannen: niet eerst duizenden woningen bouwen en vervolgens verbaasd vaststellen dat al die mensen ergens boodschappen willen doen.
Pieter noemt dat vooruitzien.
Een zeldzame maar bijzonder aangename bestuurlijke eigenschap.
Een boerderij verdwijnt, de wijk groeit
In datzelfde jaar verdween boerderij Zevenkamp.
Een stukje agrarische geschiedenis maakte plaats voor de nieuwe werkelijkheid. Waar eerder het boerenleven het ritme bepaalde, namen woningen, straten en stedelijke voorzieningen het over.
Pieter vindt dat ergens jammer. Een oude boerderij heeft iets wat zelfs de fraaiste nieuwbouwwoning niet zomaar kan bestellen: karakter.
Maar geschiedenis staat niet stil. Soms verdwijnt er iets om plaats te maken voor iets nieuws. De kunst is om daarbij niet te vergeten wat er eerder was.
Dat geldt voor boerderijen, maar net zo goed voor bomen, groenstroken en ontmoetingsplekken.
Want als je bij iedere uitbreiding alles wat niet nieuw is wegschuift, houd je uiteindelijk een wijk over die weliswaar modern oogt, maar weinig vertelt over haar eigen verleden.
Toen kwam de economische crisis
En toen kregen de jaren tachtig een rekening gepresenteerd.
De hypotheekrente steeg, de economie sputterde en de vraag naar duurdere vrijesectorwoningen nam af. De oorspronkelijke plannen moesten worden aangepast.
Er kwamen meer woningwetwoningen, de bouwdichtheid nam toe en op voorzieningen werd bezuinigd.
Vooral in de oostelijke delen van Schollevaar veranderde daardoor het oorspronkelijke beeld. Er verschenen meer gestapelde woningen, grotere complexen en een zakelijker architectuur.
Architectenbureau Fiolet-Limburg ontwierp in 1982 en 1983 een complex met ongeveer 550 woningwetwoningen en 79 kleine woningen voor alleenstaanden en tweepersoonshuishoudens.
Pieter heeft daar alle begrip voor.
Mensen moeten immers ergens wonen. En niet iedereen beschikt over een bankrekening die bij het zien van een hypotheekofferte spontaan begint te zingen.
Maar hier zit ook een les.
Een wijk wordt ontworpen vanuit idealen, maar uiteindelijk drukken economische omstandigheden hun stempel op de uitvoering. Wat op papier een prachtig samenhangend geheel is, kan in de praktijk behoorlijk veranderen wanneer de begroting begint te hoesten.
Betaalbare woningen zijn belangrijk. Maar betaalbaarheid mag niet betekenen dat groen, voorzieningen en leefbaarheid voortdurend achteraan in de rij moeten aansluiten.
Een dak boven je hoofd is noodzakelijk. Een prettige omgeving om in te leven is dat óók.
Volwassen worden is keuzes maken
Ook Schollevaar-Noord kreeg in de jaren tachtig verder vorm. Daar werd de overgang zichtbaar van de speelse architectuur uit de jaren zeventig naar meer geometrische patronen en een zakelijkere vormgeving.
De wijk kreeg steeds meer haar definitieve gezicht.
En zoals dat gaat bij volwassen worden, bleek niet alles precies te verlopen zoals ooit was bedacht.
Sommige ambities werden gerealiseerd, andere aangepast en weer andere verdwenen onderweg in het grote verdwijnboek van de bezuinigingen.
Maar Schollevaar groeide door. Er kwamen bewoners, gezinnen, buren, scholen, dagelijkse routines en verhalen.
Een wijk werd een thuis.
En dat is uiteindelijk belangrijker dan de vraag of iedere gevel precies volgens de oorspronkelijke tekening is uitgevoerd.
Vijftig jaar later
In 2027 bestaat Schollevaar vijftig jaar, gerekend vanaf de vaststelling van het bestemmingsplan in 1977.
Pieter vindt dat een mooi moment om niet alleen terug te kijken naar wat er is gebouwd, maar ook naar wat er van de oorspronkelijke ideeën is overgebleven.
Is het groen nog voldoende beschermd? Zijn de voorzieningen op orde? Kunnen bewoners elkaar gemakkelijk ontmoeten? En is er bij nieuwe plannen nog altijd oog voor de samenhang tussen wonen, bereikbaarheid en leefbaarheid?
Want een wijk is nooit af.
Huizen kunnen worden opgeleverd, straten kunnen worden geasfalteerd en stations kunnen worden geopend. Maar een gemeenschap moet iedere dag opnieuw worden onderhouden.
Net als het Schollebos, trouwens. Alleen hoef je bij een gemeenschap niet met een kettingzaag aan de slag.
Meestal is luisteren al een heel aardig begin.
Pieter zet zijn geschiedenisboek voorlopig even dicht. Hij heeft inmiddels ontdekt dat achter iedere straat een verhaal schuilgaat en achter iedere bouwtekening een keuze.
En achter iedere keuze de vraag wat we belangrijk vinden.
Want een wijk wordt niet volwassen doordat de laatste woning is gebouwd, maar doordat we blijven zorgen voor de mensen die er wonen.
Dat lijkt Pieter een gedachte die ook na vijftig jaar nog uitstekend overeind staat.
Al hoopt hij dat de gemeente voor het jubileum ook aan koffie en taart heeft gedacht.
Een beetje geschiedenis verteert immers beter met iets lekkers erbij.
Pieter
Pieters’ Daglicht over Denkdingen — met beide voeten op de grond, ook als die grond nog maar net is aangelegd.
