Geboren uit een plan, grootgebracht in de modder

Een wijk wordt niet zomaar geboren.

Daar gaan doorgaans jaren van vergaderen, tekenen, rekenen, inspreken en opnieuw vergaderen aan vooraf. Er moeten plannen komen, straten worden bedacht, woningen ingetekend en groenstroken gereserveerd. En ergens aan het einde van dat alles moet een ambtenaar waarschijnlijk ook nog bedenken hoe de vuilniswagen straks bij de kliko’s komt.

Pieter Pottenkijker heeft zich verdiept in de geboorte van Schollevaar, dat in 2027 zijn vijftigste verjaardag viert.

En wat blijkt? Onze wijk is niet zomaar uit de Capelse klei omhooggeschoten. Nee, Schollevaar is het resultaat van grootse ambities, vooruitstrevende ideeën, burgerinspraak en een hoeveelheid modder waar een gemiddelde laarzenfabrikant een gouden eeuw aan had kunnen beleven.

In de jaren zestig en vroege jaren zeventig zat de Rotterdamse regio met een stevig probleem: er waren veel mensen die een woning zochten en te weinig huizen om iedereen onderdak te bieden.

Er moest worden gebouwd. Veel worden gebouwd.

Rotterdam en Capelle werkten daarom aan een gezamenlijk structuurplan voor Rotterdam-Oost en Capelle, kortweg RoCa. Dat plan werd nooit officieel goedgekeurd, maar bleef tot 1974 richting geven aan de ontwikkeling van het gebied.

Pieter vindt RoCa trouwens een prachtige naam voor een woonwijk. Klinkt als een Italiaans automerk dat uitsluitend elektrische bakfietsen produceert.

Uiteindelijk werd Schollevaar een Capelse wijk, met een andere opzet dan de grootschalige hoogbouw die eerdere uitbreidingen kenmerkte.

Men wilde kleinschaligheid, afwisseling en samenhang tussen woningen, groen en voorzieningen.

Kijk, dat klinkt alsof iemand destijds al had bedacht dat mensen niet uitsluitend bestaan om van hun voordeur naar hun parkeerplaats te lopen.

In 1972 plantte de actiegroep Woonomgeving bomen langs de Capelseweg voor het toekomstige Schollebos.

Pieter wordt daar vrolijk van.

Nog voordat de wijk goed en wel bestond, waren er al inwoners die nadachten over het groen. Geen overbodige luxe, want een wijk zonder groen is als een verjaardag zonder taart: technisch mogelijk, maar waarom zou je jezelf dat aandoen?

In 1973 werd het programma van eisen voor Schollevaar opgesteld. Kleinschaligheid, variatie, inspraak en een sterke verbinding tussen wonen en groen vormden belangrijke uitgangspunten.

En op 10 maart 1976 mochten Capellenaren zich uitspreken over vier varianten voor de hoofdstructuur van de nieuwe wijk.

Variant 3 kreeg de meeste steun.

Pieter stelt zich de gemeentelijke voorlichtingspagina voor. Mensen bogen zich over tekeningen, wezen op lijnen en vroegen zich af waar hun toekomstige woonkamer zou komen.

Misschien zei iemand: ‘Als ik dan toch in de modder moet beginnen, wil ik tenminste uitzicht op een boom.’

We weten het niet. Maar het had zomaar gekund.

De gekozen structuur voorzag in kleine woonbuurten van ongeveer 250 woningen, groene vingers die diep de wijk in zouden lopen, fiets- en wandelroutes, een centrale voorzieningenstrook en een wijkcentrum bij het toekomstige station.

Dat was geen toevallige verzameling huizen. Daar zat een visie achter.

In 1976 werd Capelle aangewezen als groeikern. De gemeente moest flink doorgroeien om aan de afspraken met het Rijk te voldoen.

Voor Schollevaar werden de stedenbouwkundige uitgangspunten verder uitgewerkt door Jan Zijp en de architecten Han van Ardenne en Jan Sterenberg.

Er kwam een intentiekaart en een zogenoemd rood boekje.

Pieter is dol op zulke details. Een wijk die haar jeugd begint met een rood boekje heeft toch iets ondeugends. Je vraagt je af welke geheimen daarin stonden. Misschien de geheime formule voor de ideale woonwijk. Of de waarschuwing dat een straatnaamcommissie nooit vóór de tweede kop koffie bijeen moet komen.

Architecten kregen ruimte om binnen de gezamenlijke visie verschillende woningtypen te ontwerpen. Dat verklaart mede de variatie aan hofjes, patiowoningen, woondekken en woningen aan water en groen.

Op 26 september 1977 stelde de gemeenteraad het bestemmingsplan vast. De naam veranderde officieel van Schollevaart in Schollevaar.

En op 29 november 1977 ging de eerste paal de grond in.

Daar stond hij dan. De eerste paal. Een bescheiden stuk bouwmateriaal met een grote verantwoordelijkheid op zijn schouders.

Hij moest immers de fundering vormen van een wijk met uiteindelijk 6.250 woningen.

Pieter zou er spontaan vierkant van gaan staan.

In 1978 werden de eerste woningen opgeleverd. Tegen het einde van dat jaar trokken de eerste bewoners naar de Rondedans.

De straten en de omgeving waren nog niet overal af.

Pieter ziet het voor zich: verhuiswagens, dozen, kinderen die nieuwsgierig naar buiten kijken en ouders die ontdekken dat de kortste route naar de voordeur momenteel alleen toegankelijk is voor amfibievoertuigen.

‘Waar is de ingang?’ – ‘Daar, achter die berg zand.’ ‘En waar is de stoep?’ – ‘Die komt nog.’ ‘En de supermarkt?’ – ‘Daar wordt aan gewerkt.’

Dat waren de pioniers. Mensen die niet alleen een huis betrokken, maar ook begonnen aan het opbouwen van een gemeenschap.

Ze maakten van een bouwplaats een woonwijk. Van buren werden bekenden, van straten werden ontmoetingsplekken en van een verzameling adressen groeide langzaam een buurt.

Op 15 november 1978 werd bovendien de stadsverwarming in gebruik genomen. Dat leverde later de nodige discussies over kosten op. Zelfs in een nieuwe wijk blijkt warmte niet altijd vanzelfsprekend hartverwarmend.

En Zevenkamp? Dat gebied werd in 1978 overgedragen aan Rotterdam. Zo kwamen twee nauw verbonden nieuwe woongebieden aan weerszijden van een gemeentegrens terecht.

Een beetje alsof twee kinderen samen opgroeien, maar bij hun achttiende ontdekken dat ze bij verschillende voetbalverenigingen zijn ingeschreven.

In 2027 is Schollevaar vijftig jaar oud, gerekend vanaf de formele vaststelling van het bestemmingsplan in 1977.

Maar een wijk is meer dan een datum, een eerste paal of een verzameling bouwtekeningen.

Schollevaar begon met ideeën over kleinschaligheid, groen, variatie en inspraak. Het is de moeite waard om vijftig jaar later te onderzoeken hoeveel daarvan nog herkenbaar is en wat bewoners nodig hebben om prettig samen te leven.

Want een wijk maak je niet af door de laatste woning op te leveren.

Een wijk groeit wanneer mensen zich er thuis voelen, wanneer kinderen veilig buiten kunnen spelen, wanneer buren elkaar kennen en wanneer groen niet slechts een vakje op een oude tekening is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven.

Pieter heeft daarom een bescheiden voorstel voor het jubileum.

Haal de oude tekeningen tevoorschijn. Nodig de eerste bewoners uit. Luister naar de verhalen van toen en vraag de huidige bewoners wat zij belangrijk vinden voor morgen. En zorg voor koffie, thee en taart. Vooral taart. Want wie vijftig jaar geschiedenis viert, mag best iets te vieren hebben.

Maar vergeet vooral niet dat een wijk nooit alleen door ontwerpers en bestuurders wordt gemaakt.

En dat, beste Schollevaartse medebewoners, is misschien wel het mooiste verjaardagscadeau dat we elkaar kunnen geven.

Pieter

Pieters’ Daglicht over Denkdingen – waar achter iedere voordeur een verhaal schuilt en onder iedere wijk een geschiedenis ligt.

Geef een reactie