
Pieter Pottenkijker presenteert
Capelle hangt aan de muur
Pieter Pottenkijker langs honderd schilderijen uit 750 jaar Capelle.
Honderd weken kijken naar wat voorbijging – en wat maar niet voorbij wil gaan.
Ergens in Capelle staat een theater dat op geen enkele plattegrond te vinden is. Het heeft geen openingstijden, geen sluitingsuur en geen garderobe waar uw jas zoek kan raken. Toch kunt u er altijd naar binnen.
Aan de muren hangen schilderijen. Niet geschilderd met verf, maar met woorden. Een straat die verdwenen is. Een winkel waarvan iemand zich de geur nog herinnert. Een eerste kus op een plek waar tegenwoordig geparkeerd wordt. Een gemeentelijk besluit dat destijds de toekomst heette en inmiddels alweer moet worden herzien.
De suppoost heet Pieter Pottenkijker. Hij is ook gids, schatbewaarder en, bij gebrek aan personeel, directeur.
In de aanloop naar 750 jaar Capelle (2028) neemt hij de bezoeker honderd weken lang mee langs honderd van die schilderijen. Niet om te bewijzen hoe mooi het vroeger was. Wel om te kijken wat er mooi was, wat er misging, wie er niet op de groepsfoto mocht en waarom mensen vroeger soms verdacht veel op ons lijken.
Een stad vertelt zichzelf
‘Capelle hangt aan de muur’ wordt een literaire herinneringenserie waarin geschiedenis en dagelijks leven elkaar ontmoeten. Grote gebeurtenissen krijgen een plaats naast kleine voorvallen. Een verdwenen slot kan naast een verdwenen kruidenierswinkel hangen. Een ramp naast een zondagmiddag waarop ogenschijnlijk niets gebeurde – behalve iets wat iemand zijn leven lang bijbleef.
Het uitgangspunt is ‘herkenning’: ook wanneer de lezer de gebeurtenis niet heeft meegemaakt, moet hij er iets van zichzelf in kunnen aantreffen.
Pieter vertelt geen doorlopende geschiedenisles. Hij opent iedere week een deur, trekt een gordijntje opzij of blijft ineens staan.
‘Hier moet u even kijken. De meesten lopen eraan voorbij. Dat deden ze destijds overigens ook al.’
Zo ontstaat een groeiend portret van Capelle. Niet alleen van gebouwen en bestuurders, maar vooral van de mensen die er leefden, werkten, hoopten, mopperden en voor elkaar zorgden.
De onderliggende vraag keert telkens in een andere gedaante terug:
‘Wat is er in al die eeuwen werkelijk veranderd – en wat heeft alleen een andere jas aangetrokken?’
Die vraag hoeft niet iedere week te worden beantwoord. Soms is een goed geplaatst vermoeden voldoende.
De naam van het virtuele theater
Theater van Memorie
Thomasvaer & Pieternel
Altijd open. Nooit uitgekeken.
Het is een eerbetoon aan Thomasvaer en Pieternel. In Capelle aan den IJssel – zo meent Pieter zich te herinneren – jarenlang verpersoonlijkt door Irma Camijn en Jan Pieters (VVD Capelle).
Thomasvaer en Pieternel behoren tot een oude traditie van satirische toespraken: een duo dat in dialoog, vaak op rijm, terugblikt op het afgelopen jaar en bestuurders en plaatselijke gebeurtenissen op de korrel neemt.
De personages komen uit het kluchtige toneelstuk De bruiloft van Kloris en Roosje. Dat werd in de Amsterdamse Stadsschouwburg traditioneel na Vondels Gijsbreght van Aemstel opgevoerd. Bij die traditie hoorde de Nieuwjaarswensch: een voor de gelegenheid geschreven terugblik op gebeurtenissen van het afgelopen jaar. Thomasvaer en Pieternel gelden daarmee als voorlopers van de moderne oudejaarsconference.
Iedere week een nieuw verhaal. En misschien hangt het uwe er straks ook tussen.
Pieter: suppoost met een sleutelbos en een lichte verdenking
Pieter is geen alwetende verteller en ook geen verklede historicus. Hij kent veel verhalen, maar weet dat een herinnering geen notariële akte is. Zijn gezag komt niet voort uit geleerdheid, maar uit aandacht. Hij ziet wie op de voorgrond staat én wie achteraan de stoelen opruimt.
‘Ik bewaak hier niet de waarheid. Daar zijn betere sloten voor nodig. Ik zorg dat we blijven kijken.’
De tentoonstelling heeft verschillende zalen
De honderd afleveringen verschijnen niet chronologisch maar worden verzameld in thematische zalen:
- Langs de rivier – water, werk, vervoer en gevaar.
- Achter de voordeur – wonen, opvoeden, buren, zorg en eenzaamheid.
- De stad in aanbouw – nieuwe wijken, nieuwe bewoners en verwachtingen.
- Van de straat – winkels, scholen, verenigingen, cafés en ontmoetingsplekken.
- Wie mocht meedoen? – erbij horen, verschil, uitsluiting en emancipatie.
- De lege stoel – verlies, vertrek en wat niet meer terugkomt.
- De zaal van morgen – wat bewaren we nu voor de Capellenaren na ons?
Zo kan een bezoeker Pieter wekelijks volgen, maar ook zelf door het theater dwalen.
De bezoeker wordt medesamensteller
Bezoekers leveren verhalen, foto’s, voorwerpen, vragen en correcties aan. Pieter selecteert en verbindt; hij maakt van een ingezonden herinnering niet automatisch een aflevering.
Daarvoor komt er een vaste plek: Wat bleef er bij u hangen?
‘Deze hebben we nog niet gevuld. Niet uit geldgebrek. We wachten op iemand die iets weet wat wij nog niet weten.’
Heeft u iets gezien wat hier nog niet hangt? Een verdwenen plek, een onvergetelijke buurvrouw, een gebeurtenis waar thuis nog over werd gesproken? Vertel het Pieter. Een paar regels is genoeg om te beginnen.
De honderdste week is geen sluitingsavond
De serie heeft een duidelijke boog: honderd weken, honderd schilderijen, in de aanloop naar het jubileum. Het theater hoeft daarna niet dicht.
De afleveringen vormen samen een blijvende verzameling, eventueel ook te bundelen in een boek of te gebruiken voor voordrachten en bijeenkomsten. Nieuwe bijdragen kunnen later worden toegevoegd; correcties en aanvullende herinneringen blijven welkom.
Pieter sluit de honderdste rondleiding dus niet af door de deur op slot te doen. Hij hangt zijn jasje aan de stoel, kijkt nog even de zaal in en zegt:
‘Zo. Dat waren er honderd. Nu moeten we alleen nog opletten dat we niet gaan denken dat dit alles was.’
