
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
In 2027 is het feest in Schollevaar. De Capelse wijk wordt vijftig jaar! Een halve eeuw wonen, werken, spelen, boodschappen doen, kinderen naar school brengen en mopperen op de buren die hun kliko weer eens drie centimeter over de erfgrens hebben geparkeerd.
Vijftig jaar! Dat vraagt om slingers, taart en misschien een historische tentoonstelling.
Maar Pieter Pottenkijker heeft een vraag.
Want waar stond Schollevaar eigenlijk vóórdat er huizen stonden? En wat deden de eerste Schollevaartse bewoners toen er nog helemaal geen Schollevaar was? Zaten ze in een weiland op een klapstoeltje te wachten tot de gemeente kwam vertellen waar de voordeur moest komen?
Pieter dook de geschiedenis in. Niet met een schep, want hij heeft een zwakke rug, maar met zijn neus in de boeken. En wat hij ontdekte, was een verhaal waarin water, turf, vogels, boeren en pompen de hoofdrol spelen.
Eerst was er vooral heel veel nat
Lang voordat de eerste wijkbewoner zijn sleutel in een voordeur stak, lag hier een uitgestrekt veengebied. De middeleeuwse mens keek naar dat landschap en dacht vermoedelijk niet: Wat een prachtige locatie voor een gezinswoning met open keuken.
Nee, die dacht: Hoe krijgen we hier iets verbouwd zonder dat mijn koe tot aan haar uiers wegzakt?
Er werden sloten gegraven om het veen te ontwateren. Dat hielp, maar het water verdween niet zonder bijwerkingen. De bodem zakte en akkerbouw werd steeds lastiger. Weilanden kwamen beter van pas.
En toen ontdekte de mens dat veen ook uitstekend als brandstof kon dienen.
Dus werd er turf gestoken en uitgebaggerd. Het gevolg? Het land veranderde op veel plaatsen in water.
Pieter ziet het al voor zich: de middeleeuwse versie van een gemeentelijk herinrichtingsproject. Eerst wordt het land verbeterd, vervolgens verdwijnt het halve land onder water en uiteindelijk moet er een commissie komen om uit te zoeken wie het peilbeheer heeft goedgekeurd.
Maar eerlijk is eerlijk: zonder die eeuwenlange strijd tegen het water had Schollevaar er heel anders uitgezien.
Of helemaal niet bestaan.
Een eiland met een naam
Midden in het plassengebied lag een eiland dat Schollevaar heette. In de volksmond werd het ook wel Reigerbos genoemd.
Daar broedden aalscholvers, reigers, lepelaars en allerlei andere watervogels.
Pieter vindt dat een prachtig begin voor een wijknaam.
Tegenwoordig worden namen soms bedacht door een projectontwikkelaar die met een kop koffie en een stapel marketingfolders aan tafel zit. Dan krijg je iets met Parkzicht, Watergaarde of De Groene Horizon, ook als het uitzicht voornamelijk bestaat uit de achtergevel van de buren.
Maar Schollevaar verwijst naar een werkelijk landschap, naar vogels en naar een eiland dat ooit in het water lag.
Dat eiland lag overigens niet op de plek waar de huidige wijk ligt, maar ongeveer waar tegenwoordig de Rotterdamse wijk Zevenkamp ligt. Een aanzienlijk deel van Schollevaar werd later gebouwd op grond die bij boerderij Zevenkamp hoorde.
Pieter moet daar even van bijkomen.
Een wijk die haar naam ontleent aan een eiland dat elders lag, terwijl een deel van haar grond afkomstig is van een boerderij die haar naam heeft nagelaten aan een wijk in Rotterdam.
Als dat geen bestuurlijke samenwerking avant la lettre is!
De polder verschijnt
In de negentiende eeuw werd het ernst met de droogmaking.
In 1866 begon de bouw van het bovengemaal in Kralingseveer. Prins Alexander verrichtte de feestelijke starthandeling. In 1869 begon het droogmalen en vanaf 1871 viel de polder droog. In 1874 was de droogmaking afgerond.
Dat was geen kwestie van een middagje pompen met een elektrische dompelpomp uit de bouwmarkt. Daar gingen jaren van organisatie, techniek en doorzettingsvermogen aan vooraf.
Het Jan Anne Beijerinckgemaal herinnert nog altijd aan die geschiedenis.
Pieter heeft grote bewondering voor die pioniers. Tegenwoordig vinden we het al een hele prestatie als de afvoer van de badkamer niet verstopt raakt. Zij maakten een compleet landschap geschikt voor landbouw en bewoning.
En dat zonder een app die waarschuwt dat de werkzaamheden zijn uitgesteld.
Eerst koeien, toen huizen
Rond 1875 verrees boerderij Zevenkamp aan de Schollevaartseweg, bij de huidige Erasmustuin. Het was de grootste boerderij in de polder. De boerderij bleef bestaan tot 1981.
De polder ontwikkelde zich vooral tot een gebied van veeteelt en tuinbouw. Boeren produceerden voedsel voor een groeiende bevolking, onder meer in het nabijgelegen Rotterdam.
En toen, ruim een eeuw later, kwam de woonwijk.
In 2027 viert Schollevaar dus vijftig jaar als wijk. Maar de geschiedenis onder die huizen, straten en tuinen is veel ouder. Ze vertelt over mensen die het landschap veranderden, over landbouw en voedselvoorziening en over de voortdurende noodzaak om verstandig met water en bodem om te gaan.
Dat laatste is bepaald geen achterhaalde geschiedenis.
Wie vandaag naar klimaatverandering, wateroverlast en bodemdaling kijkt, ontdekt dat onze voorouders met vraagstukken worstelden die nog altijd actueel zijn.
Alleen hebben we nu betere machines en ingewikkeldere vergaderstukken.
Een verjaardag met wortels
Pieter hoopt dat Schollevaar zijn vijftigste verjaardag niet alleen viert met slingers en terugblikken op de eerste bewoners.
Vier vooral ook het landschap dat eraan voorafging.
Vertel kinderen over het eiland met de vogels, over de turfstekers, over de polder en over de boeren die hier werkten. Laat zien waarom het gemaal belangrijk is en hoe mensen door de eeuwen heen hun omgeving hebben veranderd. Want een wijk is meer dan een verzameling huizen met huisnummers. Een wijk is ook geschiedenis, landschap, gemeenschapszin en het verhaal dat bewoners met elkaar delen.
En mocht er bij de verjaardag taart worden uitgedeeld, dan heeft Pieter nog één verzoek.
Graag een flinke punt. Hij heeft tenslotte diep gegraven.
Pieter
Pieters’ Daglicht over Denkdingen – waar zelfs een verjaardag van vijftig jaar een geschiedenis van eeuwen blijkt te hebben.
