De list van Pieter

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter las het bericht nog eens. En daarna nog een keer. Dat was bij dit onderwerp natuurlijk al winst.

De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren is opnieuw gekelderd. Bijna veertig procent van de vijftienjarigen haalt het vereiste basisniveau niet meer. De kloof met het Europese gemiddelde is groter dan ooit.

Pieter zuchtte.

Hij zag het al voor zich: een vijftienjarige met een telefoon in de ene hand, een energiedrankje in de andere en een boek op tafel dat inmiddels dienstdeed als onderzetter.

Niet omdat die jongere dom was. Integendeel. Maar lezen vraagt iets wat tegenwoordig schaars begint te worden: aandacht.

En aandacht is een lastig beestje. Je moet het namelijk voeren. Pieter wist dat uit eigen ervaring. Hij was een verwoed lezer én schrijver. Geef hem een goed boek en hij verdween erin alsof hij door een draaideur een andere wereld binnenstapte. Een paar uur later kon hij zomaar weer verschijnen met de verbaasde blik van iemand die zojuist ontdekte dat de woonkamer veranderd was.

Maar toen keek hij naar zijn kleinkinderen. Ook zij lazen minder.

Pieter besloot daarom dat klagen over de jeugd voorlopig maar even moest wachten. Hij bedacht een list. Niet zomaar een list. Een grootvaderlijke list.

Want als je kinderen wilt laten lezen, moet je ze misschien niet eerst vertellen dát ze moeten lezen. Je moet ze iets geven dat ze willen lezen.

Voor de ene kleinzoon schreef Pieter een boek over voetbal. Geen ingewikkeld verhaal over de geopolitieke betekenis van de buitenspelval, maar gewoon: voetbal, spanning, helden, blunders en een keeper die waarschijnlijk beter had kunnen blijven slapen.

Voor een andere kleinzoon schreef hij over wintersport. Sneeuw, snelheid, bergen en een afdaling waarbij je als lezer voortdurend denkt: dit gaat niet goed. 

En voor weer een andere kleinzoon kwam Pieter met een verhaal dat zich afspeelde bij de Spar. Daar werkte zijn kleinzoon in zijn vrije tijd.

En dus moest er iets gebeuren. Drugs bijvoorbeeld. Niet dat Pieter daar nou dagelijks mee experimenteerde. Hij was tenslotte vooral geïnteresseerd in koffie, boeken en de vraag waarom sommige vergaderingen langer duren dan een gemiddelde Europese winterslaap.

Maar in zijn verhaal was de Spar plotseling het centrum van een mysterieuze drugshandel. Er waren verdachte klanten. Rare pakketjes. Een medewerker die nét iets te veel wist. En natuurlijk een grootvader die zich ermee bemoeide. Want wat is een detectiveverhaal zonder een bemoeizuchtige opa?

Het wonderlijke gebeurde. Ze gingen lezen. Niet omdat Pieter had gezegd dat lezen goed voor je was. Niet omdat er een beleidsnota over was verschenen.Niet omdat een commissie had vastgesteld dat jongeren minimaal twintig minuten per dag met een boek moesten worden geconfronteerd. Nee. Ze lazen omdat het hun verhaal was.

Daar zit misschien wel de kern van het probleem.

Het recente PISA-onderzoek laat zien dat de leesvaardigheid van Nederlandse vijftienjarigen opnieuw sterk is gedaald. Bijna vier op de tien leerlingen halen het basisniveau niet. Tegelijkertijd nemen motivatie en concentratie af. Een flink deel van de leerlingen vindt school tijdverspilling en haakt af wanneer huiswerk te veel tijd kost.

Dat zijn cijfers waar je behoorlijk somber van kunt worden.

Maar misschien moeten we oppassen dat we niet uitsluitend reageren met nóg een programma, nóg een aanpak, nóg een interventie en nóg een werkgroep met een naam die langer is dan het gemiddelde hoofdstuk uit Oorlog en Vrede.

Want lezen leer je niet alleen door te zeggen dat lezen belangrijk is. Je leert lezen door te willen weten hoe het verdergaat. Door nieuwsgierig te zijn. Door een verhaal te vinden waarin je jezelf herkent. Door spanning. Door humor. Door verwondering. Door iemand die zegt: “Kom, lees dit eens. Ik denk dat jij dit leuk vindt.”

En ja, natuurlijk moeten scholen investeren in goed onderwijs, bevoegde leraren en taalvaardigheid. Natuurlijk moeten ouders betrokken zijn. En natuurlijk moeten we kritisch kijken naar de eindeloze stroom digitale prikkels die om aandacht schreeuwen.

Maar misschien ligt er thuis ook een eenvoudige sleutel. Geef een kind geen boek omdat het moet lezen. Geef een kind een boek waarvan het baalt als het uit is.

Pieter keek nog eens naar het nieuwsbericht.

Hij glimlachte. Misschien was zijn list helemaal niet zo gek.

En ergens vroeg hij zich af: Zou hij ook een boek moeten schrijven over een mysterieuze ontvoering tijdens een ouderavond? Met een verdachte intern begeleider, een verdwenen koffiekan en een conciërge die alles weet?

Pieter pakte zijn pen. De eerste zin stond al vast:

“Het begon allemaal toen iemand zei dat er nog maar drie minuten over waren voor de mededelingen.”

Hij wist genoeg. Dit kon een bestseller worden.

Geef een reactie