De kunst van het wachten op je zet

Pieter was nog maar een jochie toen zijn vader hem leerde schaken.

Dat was in de tijd dat kinderen nog niet werden opgevoed met een tablet, een schermtijdlimiet en een wachtwoord dat ze zelf allang weer vergeten waren. Nee, Pieter kreeg een schaakbord.

Zwart-witte vakjes. Zwarte en witte stukken. En een vader die kennelijk vond dat zijn zoon wel wat strategisch inzicht kon gebruiken.

Dat bleek geen overbodige luxe. Want schaken is eigenlijk een buitengewoon merkwaardige bezigheid. Je zit tegenover iemand die je aardig vindt – of na een kwartiertje misschien iets minder aardig – en vervolgens probeer je met een houten paard, een loper en een dame zijn koning het leven zo zuur mogelijk te maken. En dat allemaal zonder te rennen. Sterker nog: de belangrijkste beweging bij schaken is vaak helemaal geen beweging.

Wachten. Kijken. Denken. Nog eens kijken. En dan pas een zet doen.

Dat was misschien wel de belangrijkste levensles die Pieter van zijn vader meekreeg. Niet meteen reageren. Niet direct in de hoogste versnelling schieten. Eerst nadenken. Want Pieter ontdekte al snel dat je bij schaken niet alleen moet nadenken over de zet die je wilt doen, maar vooral over wat er daarna kan gebeuren.

Dat klinkt eenvoudig. In het echte leven blijkt dat echter een tamelijk ingewikkelde vaardigheid.

Want hoeveel ellende zou er niet zijn voorkomen als mensen vóór hun eerste appje, mailtje, telefoontje, boze reactie of politieke uitspraak eerst even drie schaakzetten vooruit hadden gedacht?

“Even wachten…” “Wat gebeurt er als ik dit zeg?” “Wat gebeurt er daarna?” “En als die ander vervolgens dát doet?” Het zou de wereld een stuk rustiger maken. En waarschijnlijk ook de sociale media een stuk korter.

Pieter moest daaraan denken toen hij hoorde over de schaaktafels die op verschillende plekken in Capelle aan den IJssel in de openbare ruimte staan.

Een prachtig idee. Een schaakbord midden tussen de mensen. Geen sporthal nodig. Geen contributie. Geen ingewikkelde inschrijving. Je gaat zitten, zet de stukken neer en kijkt wie er tegenover je plaatsneemt.

Misschien een geoefende schaker. Misschien een beginner. Misschien een opa met zijn kleinkind. Of twee mensen die elkaar helemaal niet kennen en na een paar zetten ineens een gesprek voeren over de strategie.

„Waarom zet je die toren daar?” “Omdat ik dacht dat jij met je paard zou komen.” “Dat was nou precies mijn bedoeling.” En voor je het weet gaat het gesprek niet meer alleen over schaken.

Over het leven bijvoorbeeld. Over keuzes. Over kansen. Over fouten. Want ook dát is zo mooi aan schaken: iedereen maakt fouten. De beste schaker ter wereld. De kampioen. De beginner.

En Pieter, vanzelfsprekend. Vooral Pieter.

Het verschil zit er niet in dat de een nooit fouten maakt en de ander voortdurend. Het verschil zit erin wat je vervolgens doet. Je kunt urenlang naar die ene verkeerde zet blijven kijken. Je kunt jezelf vervloeken. Je kunt de tegenstander de schuld geven. Je kunt zelfs beweren dat het schaakbord scheef lag. Maar uiteindelijk moet je verder. Je moet opnieuw kijken. En een volgende zet doen.

Dat schaken nog altijd springlevend is, werd de afgelopen week maar weer eens bewezen door de tienjarige Ziqing Fu uit Capelle.

Het jonge schaaktalent van schoolschaakvereniging Klim-Op reisde naar Dieren voor het Open Nederlands Jeugdschaakkampioenschap.

En daar deed Ziqing iets wat Pieter op die leeftijd vermoedelijk nog niet eens kon uitspreken, laat staan uitvoeren.

Hij won. Niet een beetje. Niet “best aardig”. Nee. Twaalf van de dertien partijen. Twaalf! Dat is ongeveer het aantal partijen dat Pieter nodig heeft om eindelijk te begrijpen dat zijn dame misschien niet helemaal veilig stond.

Ziqing werd daarmee Open Nederlands Jeugdschaakkampioen in de categorie tot 10 jaar. Een prachtige prestatie.

Maar er was meer Capels succes. Jack Schoenmaker werd derde bij de 6- en 7-jarigen en Elina Stolk pakte eveneens een derde plaats bij de meisjes. Drie jonge schakers uit Capelle met een mooie prijs mee naar huis.

Pieter ziet het al helemaal voor zich. Die drie met hun beker onder de arm. En waarschijnlijk ergens achter hen een vader of moeder die voorzichtig vraagt: “Zullen we naar huis gaan?”

Waarop het antwoord luidt: “Nog één potje.” Want zo gaat dat met schaken.

Pieter vindt schaken daarom eigenlijk veel meer dan een sport. Het is een kleine levensschool. Je leert er dat niet iedere kans meteen benut hoeft te worden. Dat je soms juist sterker staat als je even niets doet. Dat een ogenschijnlijk onbelangrijke zet later ineens van grote betekenis kan zijn. Dat je rekening moet houden met de ander. Dat je vooruit moet kijken. Dat je soms moet kunnen verliezen. En misschien wel het belangrijkste: dat een fout niet het einde van het spel betekent. Er is bijna altijd een volgende zet. Dat is een geruststellende gedachte. Ook buiten het schaakbord.

In een tijd waarin iedereen onmiddellijk een mening heeft, onmiddellijk antwoord verwacht en onmiddellijk reageert op alles wat er op een scherm verschijnt, zouden we misschien allemaal af en toe eens aan een schaaktafel moeten gaan zitten. Niet eens noodzakelijk om te winnen. Gewoon om weer eens te oefenen in wachten. Kijken. Luisteren. Nadenken. En pas daarna handelen.

Pieter ziet het al voor zich. Twee Capellenaren zitten tegenover elkaar aan een schaaktafel.

De een zegt: “Schaak.” De ander kijkt rustig naar het bord. Kijkt nog eens. Denkt diep na. En zegt:

“Wacht eens even… volgens mij heb ik eerst even een gesprek met mezelf nodig.”

Kijk. Dán wordt schaken interessant. Want uiteindelijk gaat het bij schaken niet alleen om het veroveren van de koning. Het gaat erom dat je leert niet iedere keer jezelf schaakmat te zetten.

En misschien was dat wel precies wat vader Pieter al die jaren geleden wilde leren. Een mens hoeft niet altijd de snelste te zijn. Soms wint degene die het beste heeft leren wachten op zijn zet.

Geef een reactie