Het grote avontuur van een briefje van twintig

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter geeft zijn kleinkinderen zo af en toe een extraatje. Niet omdat Pieter denkt dat kleinkinderen tegenwoordig met geld behangen moeten worden, maar omdat er van die momenten zijn waarop een beetje financiële waardering op zijn plaats is.

Een mooi rapport bijvoorbeeld. Een vakantie. Of een heitje voor een karweitje waar zelfs een volwassen mens eerst drie keer diep ademhaalt voordat hij eraan begint.

Een paar euro voor een goed rapport. Een tientje voor een vervelend klusje. En soms, als Pieter bijzonder gul gestemd is, een bedrag waarvan de kleinkinderen denken dat opa definitief is doorgedraaid.

Maar daar zit tegenwoordig een probleem aan vast. Pieter moet namelijk eerst aan contant geld zien te komen. En dat blijkt anno 2026 ongeveer net zo ingewikkeld als het aanvragen van een visum voor Mars.

Vroeger liep je naar een bank, stopte je pas in een gleuf en kwam er na wat geratel een stapeltje bankbiljetten uit. Je wist precies wat je moest doen. Je hoefde alleen maar te voorkomen dat je achter je stond te stuntelen met zijn pincode. Tegenwoordig is contant geld bijna een soort bedreigde diersoort.

Volgens de regels moeten banken ervoor zorgen dat er binnen een straal van vijf kilometer minstens één betaalautomaat beschikbaar is. Dat klinkt geruststellend. Vijf kilometer! Dat is voor Pieter nog geen halve wandeling. Maar ja… er is beschikbaar en er is beschikbaar.

Pieter ging onlangs op pad.

Hij wist ongeveer waar hij moest zijn. De eerste geldautomaat werd gevonden. Pieter voelde een lichte euforie. Bijna alsof hij zojuist een goudader had ontdekt.

Hij stak zijn pas erin. Niets. Op het scherm verscheen de mededeling dat de automaat tijdelijk buiten gebruik was.

Tijdelijk. Dat woord fascineert Pieter. “Tijdelijk buiten gebruik” kan namelijk alles betekenen tussen vijf minuten en het einde der beschaving.

Pieter keek nog eens. De automaat keek terug.

Althans, zo voelde het.

Dan maar naar een andere. Pieter raadpleegde de app van Geldmaat. Daar stond keurig aangegeven waar een volgende automaat stond. Volgens de app was de winkel waar de automaat zich bevond geopend.

Kijk. Dat geeft de burger moed. Pieter ging erheen. De winkel was inderdaad open. Pieter was inmiddels zo blij dat hij bijna een bos bloemen voor de winkelbediende wilde kopen.

Maar bij de automaat aangekomen bleek ook deze tijdelijk buiten gebruik.

Pieter begon zich af te vragen of hij niet per ongeluk in een soort financiële escape room terecht was gekomen. “Welkom bij Wie krijgt zijn eigen geld terug?” De eerste aanwijzing vindt u bij de defecte automaat. De tweede bij de winkel die volgens de app open is. De derde… “Sorry meneer, deze automaat doet het ook niet.”

Pieter zag het inmiddels helemaal voor zich. Een verborgen camera ergens achter een plantenbak. “Ja hoor, daar heb je hem weer. Kijk eens hoe lang hij blijft zoeken!”

Uiteindelijk vond Pieter een automaat die wél functioneerde. Het apparaat bromde. Het scherm lichtte op. Pieter voerde zijn pincode in. En daar kwamen ze. De biljetten.

Het was geen wonderbaarlijke vermenigvuldiging van brood en vis, maar het voelde toch bijna zo. Pieter had zijn geld terug.

Zijn éigen geld. En toch bleef hij met een merkwaardig gevoel achter. Want hoe gek is het eigenlijk dat je tegenwoordig zoveel moeite moet doen om aan je eigen geld te komen?

Natuurlijk begrijpt Pieter het gemak van digitaal betalen. Een pasje tegen een apparaat. Een telefoon tegen een apparaat. Een Tikkie. Een QR-code. Een betaalverzoek. Piep. Klaar. Je hoeft tegenwoordig nog maar naar een bedrag te kijken en ergens verschijnt al een schermpje met: “Wilt u betalen?”

Pieter vreest dat de koelkast binnenkort ook met een betaalverzoek komt. “Uw kaas is op. Wilt u € 4,79 overmaken?”

Maar juist dat gemak heeft ook een keerzijde. Want geld dat je niet ziet, voelt soms ook niet meer als geld. 

Een kind dat een briefje van tien euro krijgt, houdt tien euro in zijn hand. Het kan het bekijken, tellen, opvouwen, bewaren en uiteindelijk uitgeven.

En als het vervolgens een speelgoedje van € 7,50 koopt, blijven er twee munten en een beetje wisselgeld over. Dat is een kleine financiële les.

De portemonnee is leger. De spaarpot voller of leger. En het kind begrijpt: als ik dit uitgeef, heb ik het niet meer. Dat is toch iets anders dan een telefoonscherm waarop na een druk op de knop alleen een saldo verandert. Het geld zelf blijft onzichtbaar.

En juist voor kinderen kan contant geld daarom waardevol zijn. De Europese Centrale Bank ziet cash ook als een hulpmiddel om financiële basisvaardigheden te ontwikkelen. Met contant geld kunnen kinderen leren rekenen, keuzes maken, budgetteren en sparen.

Pieter vindt dat eigenlijk prachtig. Hij ziet zijn kleinkinderen al zitten. “Hier heb je tien euro.”

“Wat moet ik daarmee?” “Dat mag je zelf weten.” “Kan ik er meteen iets van kopen?”

“Zeker.” “En als ik alles uitgeef?” “Dan heb je niks meer.”

Er valt een stilte. Een pedagogisch moment. Pieter hoeft helemaal niets meer te zeggen. De portemonnee doet het werk. Want dát is misschien wel de belangrijkste les van geld: keuzes hebben gevolgen.

Natuurlijk moeten kinderen ook leren omgaan met digitaal geld. Want niemand gaat over twintig jaar nog bij de kassa staan met een leren buideltje vol dubbeltjes alsof hij rechtstreeks uit 1974 is komen wandelen.

Maar misschien moeten we oppassen dat we kinderen niet alleen leren hoe ze moeten betalen, maar ook wat betalen betekent.

Geld is geen magisch saldo in een app. Geld is tijd. Geld is arbeid. Geld is keuzes maken. Geld is soms iets níét kopen. En geld is soms sparen voor iets waar je werkelijk blij van wordt.

Pieter vindt daarom dat een beetje contant geld in een kinderhand helemaal niet ouderwets is.

Integendeel. Het is misschien wel de meest ouderwetse moderne technologie die we hebben.

Je hebt geen wifi nodig. Geen batterij. Geen wachtwoord Geen update. Geen app. En als de telefoon leeg is, doet een briefje van tien het nog steeds uitstekend. 

Althans… Als je het eerst uit de Geldmaat weet te krijgen. Want dat blijft tegenwoordig blijkbaar het grootste avontuur.

Pieter kijkt nog eens naar zijn portemonnee. De kleinkinderen krijgen hun extraatje. Voor het mooie rapport. Voor de vakantie. Of voor dat vervelende karweitje. En als ze vragen waarom opa hen contant geld geeft, zal Pieter zeggen:

“Omdat je geld soms eerst moet kunnen voelen voordat je begrijpt wat het waard is.”

En misschien voegt hij er voorzichtig aan toe:

“En omdat opa vandaag drie geldautomaten heeft moeten bezoeken om eraan te komen.”

Waarop een kleinkind waarschijnlijk zegt: “Maar opa… je had toch ook gewoon een Tikkie kunnen sturen?”

Pieter zucht. En kijkt naar boven. Daar ergens moet toch nog een pinautomaat zijn die het doet.

Pieters’ Daglicht schijnt vandaag dus niet alleen op betaalgemak, maar vooral op betaalbegrip.

Want gemak is prachtig. Maar een beetje moeite kan soms ook een heel goede leermeester zijn.

Geef een reactie