Het geld staat aan de knoppen

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieters radiohart heeft het niet gemakkelijk.

Er zijn mensen die wakker liggen van de hypotheekrente, de energierekening of de vraag of de kleinkinderen morgen wel hun broodtrommel meenemen. Pieter ligt wakker van de radio.

Dat begon al in een vorig tijdperk. Toen radio nog radio was en je aan een knop draaide zonder eerst een wachtwoord, account, verificatiecode en digitale identiteitscontrole te moeten doorlopen.

Radio Veronica. Radio Noordzee. Mi Amigo. Dat waren nog eens tijden. Pieter luisterde met zijn oor tegen de radio alsof er aan de andere kant van de luidspreker een persoonlijk familielid zat. En dat was eigenlijk ook zo. De stemmen kwamen de huiskamer binnen, werden onderdeel van je dag en verdwenen nooit helemaal meer.

Maar toen kwam de grote schoonmaak. De zeezenders verdwenen. Hilversum 3 kwam stevig in het zadel te zitten en de publieke omroep kreeg steeds meer greep op het radiolandschap.

Pieter hield zich groot. Een mens moet tenslotte ook leren loslaten. En uiteindelijk vond hij, na enig therapeutisch geknutsel met frequenties, weer een soort radiovrede bij NPO Radio 5.

Daar was muziek. Veel muziek. Oude muziek, nieuwe muziek, Nederlandstalige muziek, verhalen, herinneringen, actualiteit, stemmen die je kende en stemmen waarvan je dacht: Ach ja, die ook nog!

Het was geen zender waar Pieter ieder programma persoonlijk voor uit bed zou komen. Dat zou ook wat overdreven zijn. Maar Radio 5 had iets wat tegenwoordig zeldzaam begint te worden: verscheidenheid. En juist die verscheidenheid krijgt nu een flinke schop tegen de microfoon.

De boekhouder komt binnen Vanaf 1 januari 2027 wordt NPO Radio 5 flink heringericht. De aanleiding laat zich raden: bezuinigingen.

De NPO staat vanaf 2027 voor een structurele besparingsopgave van honderden miljoenen op termijn; in het jaarverslag wordt voor de publieke omroep vanaf 2027 een structurele opgave van €156,7 miljoen genoemd. (NPO Terugblik 2024⁠)

En wanneer de boekhouder binnenkomt, weet je één ding zeker: de muziek stopt als eerste.

Niet letterlijk natuurlijk. Maar wel figuurlijk. Want programma’s worden samengevoegd. Blokken worden langer. Het aantal afzonderlijke programma’s neemt af. Het weekend wordt afgeslankt.

Dat heet tegenwoordig heel chic: horizontale programmering.

Pieter noemt het liever: “Drie uur hetzelfde hokje, want dat is goedkoper.” Dat klinkt minder beleidsmatig, maar wel duidelijker.

De huidige programmering van Radio 5 is juist een bonte verzameling van programma’s en presentatoren. Van Goeiedag Haandrikman! en Arbeidsvitaminen tot Open Huis, BertOp5, De Avondstart en in het weekend programma’s als Angela, Volgspot, Andermans Veren en De Sandwich. (RadioFreak.nl⁠)

Straks wordt het overzichtelijker.

En daar begint Pieter een beetje zenuwachtig van te worden.

Want een ziekenhuis moet overzichtelijk zijn. Een belastingformulier ook. Maar een radiozender? Die mag best een beetje rommelig zijn. Sterker nog: radio hoort een beetje te zwerven.

De lange middag

Daniel Dekker krijgt meer ruimte en Simone Walraven krijgt een groot middagblok. Niets mis mee.

Pieter heeft niets tegen Daniel. Ook niets tegen Simone. Sterker nog: misschien worden het prachtige programma’s. Maar als twee goede presentatoren drie uur achter elkaar krijgen, betekent dat automatisch dat andere stemmen verdwijnen.

En daar zit precies het probleem. Want het gaat niet alleen om presentatoren. Het gaat om verhalen, muziekstijlen, herinneringen en luisteraars.

Iedere programmamaker brengt zijn eigen kleur mee. Iedere presentator heeft zijn eigen toon. De een draait een plaat waarvan je denkt: “Mijn hemel, waar komt dit vandaan?”

En de ander draait een nummer waardoor je ineens weer zeventien bent en met een veel te grote broek op je brommer zit. En dát is radio. Dat kun je niet altijd in een spreadsheet zetten.

De verdwijntruc

Angela Groothuizen verdwijnt. Open Huis verdwijnt uit het dagelijkse schema. BertOp5 verdwijnt als dagelijks programma. Adres Onbekend verdwijnt. Andermans Veren en Volgspot verliezen hun weekendplek. Ook de Vrijdagmiddagborrel moet het veld ruimen.

Het is bijna alsof iemand bij de NPO een grote gum heeft gevonden en enthousiast door de programmering is gegaan.

Gum. Gum. Gum.

“Wat is dit?” “Een programma.” “Is het duur?” “Ja.” “Gum.”

“Maar er luisteren mensen naar!” “Gum.” “Maar het heeft een eigen geluid!” “Gum.” “Maar het is publieke omroep!” “GUM.”

Pieter ziet het voor zich.

Een grote vergadertafel. Tien mensen. Elf laptops. Vier dashboards. Zeven PowerPoints. En ergens achterin zit een man met een rekenmachine. Die zegt: “Als we drie programma’s samenvoegen, besparen we op redactiekosten.”

Waarop iemand vraagt: “En wat verliezen we?” Stilte. Dat staat niet in het Excelbestand. Het gaat niet om nostalgie

Nu hoor ik sommige mensen al zeggen: “Pieter, je bent gewoon een nostalgische oude man.” Dat klopt. Maar dat is het probleem niet. Nostalgie is een prachtig ding, maar een publieke omroep hoeft natuurlijk niet alleen maar een museum voor vroeger te zijn.

Het gaat om iets anders.

Een publieke omroep heeft juist de opdracht om ruimte te bieden aan verschillende stemmen, culturen, smaken en generaties.

De NPO zegt zelf dat een breed en pluriform aanbod onderdeel is van de publieke taak. Tegelijkertijd benadrukt de organisatie dat de bezuinigingen en hervormingen nodig zijn om toekomstbestendig te worden.

Dat klinkt allemaal verstandig. En dat ís het waarschijnlijk ook. Maar er zit een gevaarlijke kronkel in. Want als je om efficiënter te worden steeds meer programma’s samenvoegt, wordt de publieke omroep misschien wel efficiënter. Maar wordt hij daarmee ook beter? Dat is een andere vraag.

De goedkoopste radio

Pieter is niet tegen bezuinigen. Sterker nog: Pieter vindt dat iedere organisatie af en toe eens door zijn eigen rommelkast mag lopen.

Kijk wat je doet. Kijk wat het kost. Kijk wat het oplevert.Gooi weg wat echt niet meer nodig is. Prima.

Maar er is een verschil tussen verspilling bestrijden en verscheidenheid wegbezuinigen. Dat eerste is verstandig. Dat tweede kan uiteindelijk duurder uitpakken dan gedacht.

Want wat is een publieke omroep nog waard wanneer hij vooral probeert de goedkoopste manier te vinden om zoveel mogelijk uren te vullen?

Dan krijg je misschien een prachtig efficiënt radiostation.

Met lange blokken. Minder redacties. Minder programma’s.

Minder mensen. Minder kosten. En misschien ook: minder publieke waarde. Dat laatste staat alleen wat minder mooi in de begroting.

Pieter heeft een voorstel Misschien moeten we het eens anders bekijken.

Niet: “Hoeveel programma’s kunnen we schrappen?”

Maar: “Welke programma’s voegen iets toe wat we nergens anders krijgen?”

Dat is een heel andere vraag.

Misschien blijkt dan dat sommige programma’s inderdaad kunnen verdwijnen. Prima. Maar misschien blijkt ook dat juist die eigenzinnige, kleine, soms ouderwetse, soms verrassende programma’s de reden zijn waarom mensen naar Radio 5 luisteren.

Niet ondanks hun verscheidenheid. Maar dankzij hun verscheidenheid. Want commerciële radio kan uitstekend worden ingericht op marktaandeel, doelgroep en reclame. Daar is niets mis mee. Maar de publieke omroep heeft juist een andere reden van bestaan.

Die mag ook eens zeggen: “Wij maken dit omdat het waardevol is.” Ook als de spreadsheet daar niet spontaan van gaat juichen.

En dan dat geld… Pieter heeft het geld nooit helemaal begrepen. Hij begrijpt dat het op moet. Hij begrijpt ook dat het niet oneindig is. Maar hij heeft inmiddels geleerd dat geld een merkwaardige eigenschap heeft.

Wanneer er ergens geld moet worden gevonden, is het vaak verrassend snel gevonden. En wanneer er ergens geld moet worden besteed, blijkt het plotseling een heel andere soort materie. Dan is het ingewikkeld. Dan moet er een werkgroep komen. Een commissie. Een businesscase. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Een implementatieplan. En uiteindelijk wordt er €3 miljoen uitgegeven om €700.000 te besparen.

Pieter heeft daar geen spreadsheet voor nodig. Die heeft daar een wenkbrauw voor. Die gaat omhoog. Heel hoog.

Radio is meer dan geluid

Misschien moeten we daarom zuinig zijn op Radio 5. Niet omdat ieder programma heilig is. Niet omdat iedere presentator onaantastbaar is. Maar omdat een samenleving ook plekken nodig heeft waar mensen elkaar nog een beetje kunnen vinden.

Via een liedje. Een herinnering. Een verhaal. Een stem. Een programma waar iemand zegt: “Deze plaat heb ik vijftig jaar geleden voor het eerst gehoord.” En ergens in Nederland zegt iemand: “Ik ook.”

Dat is publieke waarde. Dat kun je niet altijd meten. Maar je kunt het wel voelen. In je auto. In je keuken. In je tuin. Of, zoals bij Pieter, met zijn oor veel te dicht tegen de radio.

Dus beste NPO: Bezuinig gerust waar het moet. Schrap wat echt weg kan. Maak efficiënter waar dat verstandig is. Maar pas op voor de boekhouder die uiteindelijk ook de ziel van de zender gaat beheren. Want als alles efficiënt, horizontaal en financieel verantwoord is geworden, kan het zomaar gebeuren dat we naar een prachtig georganiseerd radiostation zitten te luisteren… waar niemand meer echt naar luistert.

En Pieter? Die zet dan zijn oude radio aan. Zo’n ding met een knop. Zonder app. Zonder algoritme. Zonder account. En hij draait net zo lang tot hij ergens een stem hoort.

Misschien Radio Veronica. Misschien Radio Noordzee. Misschien Mi Amigo. Of misschien gewoon stilte.

En dan denkt hij: “Zie je wel. De rekening is betaald.” “Maar de muziek zijn we kwijt.”

Geef een reactie