
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Binnenkort verloopt mijn paspoort.
Dat klinkt heel onschuldig. Alsof een oud stukje plastic met pensioen gaat en een nieuw exemplaar zich vriendelijk meldt. Ik dacht dan ook: even een pasfoto laten maken, formuliertje invullen, klaar.
Wat kon daar nou ingewikkeld aan zijn?
Nou… alles.
Bij de fotograaf begon het avontuur al. Na ruim een half uur wachten mocht ik eindelijk plaatsnemen op het krukje des oordeels.
“Bril af.” Prima. “Kin iets omhoog.” Ook goed. “Niet lachen.” Dat werd al lastiger. “Gesloten mond.” Vooruit. “Ogen goed open.” Ik keek alsof ik zojuist had ontdekt dat de koffie op was.
Op dat moment verwachtte ik eerlijk gezegd dat er ook nog een lichamelijke inspectie zou volgen.
“Steek uw armen zijwaarts. Heeft u verborgen usb-sticks? Bent u werkelijk Pieter of bent u een geavanceerd AI-model? Kunt u bewijzen dat u emoties bezit?”
Gelukkig bleef dat achterwege.
Toen kreeg ik de foto’s te zien. Lieve help. Ik schrok me een hoedje. Ik leek niet op iemand die op vakantie ging. Ik leek op iemand die zojuist was aangehouden wegens het illegaal smokkelen van stroopwafels naar Luxemburg. Alle glinstering was uit mijn ogen verdwenen. Geen lach. Geen sprankeling. Geen vriendelijk gezicht. Alleen nog een blik van: “Ik beroep mij op mijn zwijgrecht.”
Blijkbaar schrijven de richtlijnen van de overheid dat zo voor.
En ineens begreep ik waarom douanebeambten altijd zo streng kijken. Als ze duizenden van dit soort foto’s per dag zien, gaan ze vanzelf denken dat heel Nederland uit beroepscriminelen bestaat.
Vervolgens naar de gemeente. Daar wachtte de volgende beproeving. Mijn handtekening. Niet zomaar een handtekening. Nee. Die moest exact binnen een vakje dat ongeveer even groot was als een postzegel voor een dwergmuis.
De eerste poging leek op een aardbeving. De tweede op een hartritmestoornis. Bij de derde lukte het zowaar. Nog nooit ben ik zo trots geweest op een krabbel van twee centimeter.
Daarna kwamen de vingerafdrukken. “Eerst de linkerhand.” Dat deed ik. “Nu de rechter.” Dat deed ik ook. “Niet andersom.” Blijkbaar stort het complete digitale Nederland in wanneer iemand eigenwijs eerst rechts doet.
Ik zag het al voor me. Ergens in een kelder begint een rood lampje te knipperen. “Alarm! Burger heeft verkeerde volgorde gekozen!” Binnen drie minuten staan Defensie, de AIVD, de Belastingdienst en een helpdeskmedewerker uit Apeldoorn op scherp.
Gelukkig bleef het systeem overeind. Mijn aanvraag was geslaagd. Toch liep ik het gemeentehuis uit met een merkwaardig gevoel.
Nog geen uur eerder was ik een keurige, keurig belasting betalende Nederlander. Nu voelde ik mij bijna de hoofdverdachte in een internationaal complot. En ergens stemt dat ook een beetje treurig.
Natuurlijk begrijp ik dat een paspoort veilig moet zijn. Identiteitsfraude bestaat. Grenzen moeten bewaakt worden. Technologie helpt daarbij. Maar ergens onderweg lijken we vergeten te zijn dat achter al die biometrische gegevens, scans, handtekeningen, vingerafdrukken en gezichtsmetingen gewoon een mens zit.
Een mens met een glimlach. Een mens met twinkelingen in zijn ogen. Een mens die op zijn pasfoto liever op zichzelf lijkt dan op een boef uit een politieserie.
Misschien moeten we daar bij de volgende richtlijnen ook eens een vakje voor reserveren. Al is het maar een heel klein vakje. Net iets groter dan dat van mijn handtekening.
