Code rood zomer

Pieters Daglicht over Denkdingen

Er zijn van die dagen waarop Nederland collectief verandert in een bak lasagne die te lang in de oven heeft gestaan. Alles dampt. Alles zucht. Alles plakt. Zelfs de goudvis kijkt alsof hij overweegt om een klacht in te dienen bij de Ombudsman Hittestress en Onnodig Gezweter.

Het is 37 graden buiten. Of 36. Of 38. Dat hangt er een beetje vanaf of je het KNMI gelooft, je dashboard in de auto, of tante Riet, die het “zeker 43 in de schaduw” noemt terwijl ze onder een parasol zit met een glas witte wijn en een nat washandje in haar nek.

Heel Europa kreunt, zeggen de media. Nederland ook. Er is code geel, code oranje, code rood, code donkerrood, code “ga alleen nog naar buiten als je een cactus bent”. Er zijn hitteplannen, waarschuwingen, pushberichten, protocolletjes, lijstjes met tips en een buurvrouw die op samenzweerderige toon zegt dat je vooral geen koffie moet drinken, alsof een espresso het equivalent is van een rituele zelfverbranding.

En ja, laat één ding helder zijn: het ís warm. Warm als een broodje kroket in een magnetron zonder draaiplateau. Warm als een hondenriem op het asfalt. Warm als een plastic tuinstoel waarop de zon de hele dag persoonlijk wraak heeft genomen. Maar de vraag dringt zich op: hoeveel graden is het eigenlijk écht, en hoeveel graden praten we elkaar erbij?

Want vroeger, beste mensen, hadden we ook zomer. Toen bestond code rood vooral uit een te hard gekookte knakworst. Er was geen hitte-app, geen Nationaal Hitteplan, geen buurman die op basis van een satellietkaart uit Finland kon melden dat de gevoelstemperatuur in zijn achtertuin inmiddels overeenkwam met de binnenkant van een broodrooster. Nee. Toen was het gewoon warm. En als het warm was, deed je wat mensen al eeuwen doen: je ging ergens liggen waar schaduw was, je dronk ranja uit een plastic beker, en je hoopte dat er een ijscoman voorbij kwam met een belletje dat klonk als de redding zelve.

De ijscoman! Een man op wielen, een Messias met perenijs. Hij reed door de straat alsof hij wist dat beschaving niet zit in airco of klimaatadaptatie, maar in een raketje voor vijfenzeventig cent. Tegenwoordig is die man verdwenen. Wegbezuinigd door de vooruitgang. Nu moeten wij zélf naar de supermarkt of de ijssalon. In deze hitte! Alsof iemand tegen een gestrande poolreiziger zegt: “Prima hoor, dat water, maar het staat wel drie kilometer verderop in een Albert Heijn.”

Dus wat doen wij nu? Wij verschansen ons. In de auto met airco standje Noordpool. In de woonkamer met alle gordijnen dicht, alsof de zon een deurwaarder is. In de slaapkamer onder een ventilator die meer geluid maakt dan verkoeling geeft en klinkt alsof er een kleine helikopter bezig is met een noodlanding op het nachtkastje. We liggen op bed als aangespoelde zeeleeuwen, half glimmend, half murmelend, en sturen elkaar berichten als: “Niet normaal dit.” Alsof iemand in Maastricht de thermostaat van de aarde per ongeluk op grillstand heeft gezet.

En ondertussen praten we over hitte zoals Nederlanders ook over regen praten: met een mengeling van verontwaardiging, slachtofferschap en een bijna artistieke behoefte om het erger te maken dan het is. “Het is niet te doen.” “Ik trek dit niet.” “Mijn voeten zijn op.” “De kat ademt boos.” Het zijn zinnen die je alleen in een Nederlands hittegolfgesprek tegenkomt, vlak nadat iemand een foto van een thermometer in de zon heeft doorgestuurd als wetenschappelijk bewijs.

Maar ergens onder al dat gekreun ligt natuurlijk wel een serieuze waarheid te dampen. Het is niet alleen gezeur. De zomers zijn aantoonbaar warmer geworden. Hitte is niet meer dat ene exotische weekend waarop oom Henk in zijn blote bast de barbecue aansteekt en de hamburgers al gaar zijn vóór ze het rooster raken. Het is een terugkerend fenomeen geworden. Voor ouderen, kleine kinderen, mensen in slecht geïsoleerde woningen en iedereen die in steen, beton of zorgroosters woont, is dit geen gezellig zomerpraatje maar gewoon een belasting. Op lijf, hoofd en humeur.

Misschien is dat wel de ironie van de code rode zomer. Dat we enerzijds meer middelen hebben dan ooit — airco’s, apps, hitteprotocollen, koelvesten, waterflessen met motivatieteksten — en tegelijk minder geoefend lijken in het eenvoudige ongemak. We zijn meesters geworden in comfort en beginners in verdragen. Zodra het leven een beetje zweet, willen we meteen een regeling, een routekaart en een app met blauwe icoontjes.

Misschien moeten we dus twee dingen tegelijk doen. De hitte serieus nemen én onszelf iets minder. Natuurlijk moeten we zorgen voor kwetsbare mensen, onze steden koeler maken en erkennen dat dit niet zomaar “een lekker warme zomer” is. Maar we hoeven ook niet te doen alsof Nederland ter plekke verandert in de Sahara met een NS-station.

Dus drink wat water. Bel die oudere buurvrouw. Doe het gordijn dicht vóór de zon binnenkomt in plaats van erna. Zoek een boom. Eet een ijsje. En als u ergens nog een ijscoman ziet rijden: houd hem tegen, omhels hem desnoods lichtelijk bezweet, en bedank hem namens een oververhit vaderland.

Want sommige problemen vragen om beleid. En sommige gewoon om een raketje.

Geef een reactie