Keti Koti en de kunst van herinneren

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Sommige woorden hebben meer gewicht dan je op het eerste gezicht zou denken.

Neem nou Keti Koti. Twee woorden. Nog geen vijf lettergrepen. Maar achter die woorden schuilt een geschiedenis waar je een bibliotheek mee kunt vullen, een oceaan mee kunt oversteken en een mens een beetje nederiger van wordt.

Keti Koti betekent letterlijk: Ketenen Gebroken. En elk jaar rond 1 juli merk ik dat er twee soorten mensen zijn.

Mensen die precies weten wat Keti Koti betekent. En mensen die denken dat het een nieuwe smaak Ben & Jerry’s is.

Dat laatste klinkt misschien flauw, maar het laat ook iets zien.

Geschiedenis heeft een merkwaardige eigenschap. Wat je niet kent, zie je niet. En wat je niet ziet, vergeet je gemakkelijk.

Dat geldt trouwens niet alleen voor slavernij.

Vraag een gemiddelde Nederlander waar zijn reservesleutel ligt en hij weet het niet. Vraag hem wat hij vorige week dinsdag heeft gegeten en hij haalt zijn schouders op. Maar vraag hem naar de buitenspelregel en ineens verschijnt er een professor.

Toch gaat Keti Koti niet over schuldgevoel. Niet over vingers wijzen. Niet over wie er gelijk had in 1763. Want daar win je tegenwoordig geen gesprek meer mee. Sterker nog, tegenwoordig lukt het ons al nauwelijks om een verjaardag zonder ruzie door te komen.

Nee. Keti Koti gaat over iets veel menselijkers. Namelijk herinneren. En beseffen hoe bijzonder vrijheid eigenlijk is.

Want vrijheid is een beetje als je wifi. Je merkt pas hoe belangrijk het is als het wegvalt. De meeste mensen worden al licht hysterisch wanneer de internetverbinding drie minuten uitvalt.

Stel je dan eens voor dat je leven niet van jezelf is. Dat iemand anders bepaalt waar je werkt. Waar je woont. Met wie je bent.

Wanneer je slaapt. Wat je mag dromen. Dat is geen geschiedenisboek. Dat was werkelijkheid. Generaties lang.

Juist daarom vind ik het mooi dat Rotterdam ieder jaar stilstaat bij Keti Koti. Aan de Lloydkade. Een plek waar ooit schepen vertrokken die mensen als handelswaar beschouwden.

Dat alleen al blijft een krankzinnige gedachte. Alsof iemand op Marktplaats een advertentie zet onder de categorie “Tweedehands Mensen”.

En toch gebeurde het. Niet in een ver verleden van Romeinen, Vikingen of farao’s. Maar in een geschiedenis die dichterbij is dan veel mensen beseffen. En daarom is herdenken belangrijk.

Maar vieren ook. Want Keti Koti is niet alleen een herinnering aan onvrijheid. Het is ook een viering van vrijheid. Van veerkracht. Van mensen die ondanks alles bleven zingen, lachen, liefhebben, hopen en doorleven.

Dat vind ik misschien nog wel het meest indrukwekkende. De menselijke eigenschap om zelfs onder de zwaarste omstandigheden mens te blijven. Daar kunnen wij tegenwoordig nog iets van leren. Want eerlijk is eerlijk. Wij voelen ons soms al ernstig onderdrukt als de batterij van onze telefoon onder de twintig procent komt. Dan lopen we door het huis alsof de beschaving ieder moment kan instorten.

“Heb jij een oplader gezien?” Dat is tegenwoordig ongeveer onze versie van overlevingsdrang. Ondertussen vergeten we soms hoe bijzonder onze vrijheid eigenlijk is. De vrijheid om te zeggen wat je denkt. Te geloven wat je wilt. Te stemmen. Te reizen. Te dromen. En zelfs om het ergens hartgrondig mee oneens te zijn.

Vrijheid is niet perfect. Vrijheid maakt soms lawaai. Vrijheid botst. Vrijheid schuurt. Maar vrijheid blijft een van de mooiste dingen die mensen elkaar kunnen gunnen.

Misschien is dat wel de grootste les van Keti Koti. Dat vrijheid nooit vanzelfsprekend wordt. Dat herinneren geen achteruitkijken is, maar vooruitzien. En dat je een samenleving niet sterker maakt door moeilijke hoofdstukken weg te stoppen, maar door ze onder ogen te zien.

Dus als straks de muziek klinkt, de kleuren schitteren, de verhalen worden verteld en mensen samenkomen om Keti Koti te vieren, hoop ik dat we even verder kijken dan het festival alleen.

Dat we denken aan de ketenen die gebroken werden. Aan de mensen die hun vrijheid terugkregen. En aan onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om die vrijheid voor iedereen te blijven koesteren.

Want sommige ketenen zie je niet. En sommige vrijheden merk je pas als ze verdwijnen. Keti Koti herinnert ons eraan hoe waardevol het is dat wij vandaag vrij kunnen leven.

Dat is geen geschiedenis. Dat is een opdracht.

Voor ons allemaal.

Geef een reactie