De Tienertoer en het Koninkrijk der Verdwalingen

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Er zijn van die woorden die meteen een geur oproepen.

Tienertoer.

Nog vóór je weet wat het betekent, ruik je al natte slaapzakken, smeerkaas op witbrood, zonnebrandcrème factor drie en de mysterieuze geur van een NS-trein waarin al drie dagen iemand zijn sokken niet heeft gewisseld.

Voor de jongeren van nu klinkt het waarschijnlijk als een nieuwe energiedrank. Maar voor een hele generatie was de Tienertoer iets groots. Een kaartje waarmee je als tiener dagenlang onbeperkt door Nederland mocht reizen. De NS bedacht het eind jaren zestig om jongeren de trein in te krijgen, maar kreeg er iets veel groters voor terug: een complete generatie avonturiers.  

Ik weet nog goed hoe mijn broer Ferdinand en ik op een ochtend vertrokken. Wij waren ervan overtuigd dat wij wereldreizigers waren.

Achteraf bekeken waren we twee jongens met een rugzak, een spoorboekje en een gezamenlijk vermogen van ongeveer zes gulden vijfenzeventig.

Maar dat gevoel…Dat gevoel was onbetaalbaar. Wij stapten in de trein alsof we op weg waren naar de Noordpool. De werkelijkheid was dat we onderweg waren naar Zwolle.

Toch voelde Zwolle als Singapore. 

Je moet begrijpen dat wij leefden in een tijd zonder mobiele telefoons. Geen Google Maps. Geen WhatsApp. Geen ouders die om het uur vroegen waar je zat. Sterker nog: als je ouders wilden weten waar je zat, moesten ze dat raden. En meestal zaten ze ernaast. Dat gaf een ongekende vrijheid.

Tegenwoordig vertrekken jongeren met een telefoon waarop de complete wereldkaart staat. Wij vertrokken met een spoorboekje dat ongeveer dezelfde omvang had als het Oude Testament. Als je daarin een aansluiting zocht, was je een kwartier verder. Als je hem liet vallen, ontstond er lokaal een aardbeving.

Ferdinand had de leiding. Dat vond hij zelf ook. Hij had namelijk een balpen. Daardoor beschouwde hij zichzelf als expeditieleider. Ik was verantwoordelijk voor de proviand. Dat bleek achteraf een strategische fout. Na twee dagen bestond ons menu uit cola, chips en een gevulde koek die vermoedelijk nog uit de regering-Den Uyl stamde.

We reisden van Groningen naar Maastricht, van Den Helder naar Enschede. Althans, dat was de bedoeling. In werkelijkheid kwamen we regelmatig ergens uit waar niemand vrijwillig heen leek te reizen. Plaatsen waarvan zelfs de conducteur zei: “Wat moeten jullie dáár nou weer?”

Het mooie van de Tienertoer was dat verdwalen geen probleem was. Verdwalen was het programma. Je stapte uit omdat een stationsnaam grappig klonk. Je bleef hangen omdat ergens een frietkraam stond. Je ontmoette andere tienertoerders die er minstens zo verloren uitzagen als jij.

Binnen vijf minuten waren jullie vrienden. Binnen twee dagen wist niemand meer hoe de ander heette. Dat maakte niets uit.

De vriendschap was echt. Tijdelijk, maar echt.

Wat me achteraf het meest opvalt, is niet waar we waren. Het is dat niemand ons voortdurend kon bereiken. Wij moesten zelf nadenken. Zelf beslissen. Zelf fouten maken. Zelf ontdekken dat de laatste trein soms écht de laatste trein is.

Ergens tussen Roosendaal en Leeuwarden leerden Ferdinand en ik iets wat tegenwoordig bijna een vergeten kunst is. Zelfstandigheid. Niet omdat iemand dat had georganiseerd.

Niet omdat er een coach, begeleider, appgroep of veiligheidsprotocol was. Maar omdat twee jongens met een rugzak de vrijheid kregen om de wereld een beetje uit te proberen.

Misschien is dat wel waarom zoveel mensen met warmte terugdenken aan de Tienertoer. Niet vanwege de treinen. Niet vanwege de stations. Niet eens vanwege de vakanties.

Maar vanwege dat bijzondere moment waarop je voor het eerst voelde dat de wereld groter was dan je straat. En dat jij er zelf doorheen mocht reizen. Zonder navigatie. Zonder bereik. Zonder controle.

Alleen jij. Een trein. En een broer die dacht dat een balpen voldoende was om een expeditie te leiden.

En weet je? Misschien had hij nog gelijk ook. Want we kwamen thuis. Een beetje verdwaald. Een beetje viezer. Een beetje wijzer. En met verhalen die inmiddels veel mooier zijn geworden dan ze ooit werkelijk waren.

Dat is misschien wel het mooiste souvenir van de Tienertoer.

Niet de reis zelf. Maar de herinnering die onderweg een eersteklas upgrade heeft gekregen.

Geef een reactie