Dansende draken, dubbele bodems

Over Shen Yun, Falun Gong en wat er achter een vrolijke poster kan schuilgaan

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Dit stuk is een opiniërende beschouwing in de serie “Pieters Daglicht over Denkdingen”. Het is geen volledig onderzoeksrapport, maar een uitnodiging om nieuwsgierig en kritisch te kijken naar de verhalen achter culturele producties zoals Shen Yun en de beweging Falun Gong. Voor een afgerond oordeel zijn aanvullende bronnen, perspectieven en eigen onderzoek onmisbaar.

In mijn stad hebben de lantaarnpalen inmiddels een nieuwe geloofsbelijdenis. Ze hangen vol met pastelkleurige jurken, hoog zwevende danseressen en een belofte van “China vóór het communisme”. Shen Yun. Alleen de naam al. Het klinkt als een yogaschool, een wokgerecht en een Instagram‑filter tegelijk.

Ik sta bij de bushalte, kijk naar de poster en voel mijn cultuurgeweten aan mijn mouw trekken. “Toe nou,” fluistert het, “koop een kaartje, word een beter mens, leer iets met draken en trommels.” De kleuren zijn zo vrolijk dat zelfs de verregende lantaarnpaal er hoopvol van lijkt te glimmen.  

Thuis open ik braaf mijn laptop. Gewoon even checken, denk ik. Want zo’n titel als “China vóór het communisme” is toch net even wat anders dan “De Notenkraker” of “Musical over een willekeurige dappere wees”.

Google bromt: Shen Yun is een New Yorks gezelschap, professioneel tot in de puntjes, met klassieke Chinese dans, een live orkest en digitale achtergronden die zelfs mijn oude Windows‑screensaver jaloers maken.

Tot zover niks aan de hand. Maar dan klikt mijn vinger op nog een link. En nog één. En nog één.  

De Matroesjka van de dans

Want Shen Yun, zo leer ik, is niet zomaar een dansclub met een voorliefde voor pofmouwen. Het gezelschap is nauw verbonden met een spirituele beweging: Falun Gong, ook wel Falun Dafa. Dat klinkt eerst nog vriendelijk: een combinatie van meditatie, langzame qigong‑achtige oefeningen en een morele leer gebaseerd op “waarachtigheid, mededogen en verdraagzaamheid”.

Ik zie het al voor me: een soort mindful dansende vredesduif in slow motion. Maar de Matroesjka gaat verder open.  

Falun Gong blijkt in de jaren negentig in China razendsnel gegroeid te zijn, tot miljoenen aanhangers. Zó snel dat de Chinese Communistische Partij er zenuwachtig van werd en de beweging in 1999 verbood, als “gevaarlijke sekte” en “bedreiging voor de sociale orde”. Sindsdien is er een indrukwekkende stapel rapporten verschenen over arrestaties, detentie, marteling en zware mensenrechtenschendingen tegen Falun‑Gong‑beoefenaars.

Ik kijk nog eens naar de poster op mijn scherm. Die glimlachende danseres zweeft ineens boven een ravijn van dossiers.  

Een ballon met veel touwtjes

Maar een mens is eigenwijs, dus ik lees door. Want vervolging door een autoritaire staat zegt nog niet alles over de vervolgde beweging zelf.  

Daar duikt de volgende laag op: Falun Gong heeft een oprichter, Li Hongzhi, die in de VS in ballingschap leeft en rond wie een hele spirituele, organisatorische en media‑wereld is gebouwd.

Naast meditatie en morele waarden zijn er uitspraken van hem over homoseksualiteit, rassen, ziekte en geneeskunde, die door critici worden beschreven als homofoob, racistisch en anti‑wetenschappelijk.

Ex‑leden vertellen over sociale druk, zeer sterke groepsloyaliteit en een afkeer van reguliere medische zorg, alsof de dokter een soort communistische infiltrant is.

En daar, ergens tussen het programmaboekje en de rechtbank, staat Shen Yun op het podium. Want veel van de artiesten blijken Falun Dafa te beoefenen, en in de shows zitten expliciete scènes over vervolging van Falun Gong door de Chinese staat. De dans wordt zo én esthetiek én geloofsverklaring én politieke boodschap.  

Een soort spirituele Matroesjka: je koopt een kaartje voor dans, je krijgt er een wereldbeeld, een mensenrechtendossier en een geopolitieke ruzie bij.  

Glitter, geloof en gedwongen arbeid?

Alsof dat nog niet genoeg is, dwarrelen er de laatste jaren verhalen binnen van achter de coulissen. Onderzoeksjournalisten spreken met ex‑dansers, die vertellen over uitputtende trainingsschema’s, psychische druk en gebrekkige medische zorg. Er lopen in de VS rechtszaken waarin voormalige Shen‑Yun‑leden spreken van mishandeling en iets dat veel lijkt op gedwongen arbeid, wat door Shen Yun zelf fel wordt ontkend.

Het programmaboekje ruikt in deze verhalen niet meer naar rozen, maar naar zweet, stilte en advocatenkoffie. En tegelijkertijd blijft de Chinese staat Shen Yun neerzetten als “anti‑Chinese propaganda” en “vehikel van een kwaadaardige sekte”, om de eigen harde repressie weer goed te praten.

Met andere woorden: je zit als argeloze toeschouwer al voor de voorstelling begint middenin een communicatieoorlog.  

Beijing aan de ene kant, Falun‑Gong‑gelieerde media en organisaties aan de andere kant, en daartussen de lantaarnpaal, jij, en die poster die alleen maar belooft dat het “magisch mooi” wordt.

En wij? Wij verhuren gewoon een zaal.

Dan schuift er nog een figuur het podium op: de gemeente.  

Want Shen Yun treedt niet op in vage achterafzaaltjes, maar in keurige schouwburgen en concertzalen, ook in Europa en Nederland. Kaartverkoop via nette kanalen, een glaasje wijn in de pauze, een flyer op de leestafel van de bibliotheek.  

Het is heel goed denkbaar dat een gemeente gewoon “een internationaal dansgezelschap” ziet, een theater dat blij is met de huur, en een marketingmachine die zelf de zalen wel vol krijgt. En ouders die denken: “Leuk, Chinees, kleurrijk, even wat cultuur voor de kinderen.”  

Maar ergens tussen zaalverhuur en subsidiestromen doemen toch vragen op. Niet omdat er een morele plicht is om elke spirituele of politieke kleur te mijden – dat is onmogelijk.  

Wel omdat sommige bewegingen niet alleen een mening hebben, maar ook een stevig pakket aan interne claims, mensenrechtendossiers, rechtszaken en ideologische doelstellingen met zich meebrengen.

Leren kijken achter het decor

En daar, precies daar, wordt het interessant voor ons als kijkers, burgers en beleidsmensen. Want Shen Yun is een soort oefening in mediageletterdheid, nog vóór de eerste danspas is gezet.  

Herken je dat je op een poster vooral schoonheid ziet, maar dat er achter die schoonheid een beweging schuilgaat die in China zwaar vervolgd wordt, in het Westen kritische ex‑leden kent, en intussen via dans, kranten en tv‑zenders een ideologisch verhaal de wereld in stuurt? En kun je tegelijk twee waarheden vasthouden: dat mensen in China onrecht wordt aangedaan én dat de beweging die vervolgd wordt, zelf ook schaduwkanten heeft?  

Misschien is dat wel de echte voorstelling waarvoor we een kaartje zouden moeten kopen: een avondje “complexiteit verdragen”.  

Tot slot: knipogen in de coulissen

Als ik weer bij de bushalte sta en naar de poster kijk, glimlach ik toch een beetje. Niet omdat ik nu precies weet wat ik van Shen Yun en Falun Gong moet vinden – integendeel. Maar omdat die poster me dwingt om méér te doen dan alleen “mooi!” of “slecht!” roepen.  

Ik gun iedereen een avond vol dansende draakjes, zwevende jurken en trommels die zelfs de binnenkant van je borstkas laten meetrillen. Maar ik gun ons óók de denkoefening om even in de coulissen te gluren voordat we gaan staan klappen.

Misschien is dat wel het nieuwe burgerschap: niet alleen kaartjes kopen, maar ook vragen stellen bij het verhaal dat met ons op de dansvloer wil staan. En dan, met een half kritische, half vrolijke buiging, applaudisseren – voor de kunst, én voor ons eigen vermogen om niet alles voor zoete, zijden‑sluier‑bedekte koek te slikken.  

Geef een reactie