Doodgraag

Sommige gesprekken ontstaan niet aan universiteiten. Niet in literaire salons. Niet tijdens diepgravende podcasts met mannen die fluisteren over “de gelaagdheid van het bestaan” terwijl ze havercappuccino drinken.

Nee. Sommige gesprekken ontstaan gewoon in de keuken. Bij een half afgekoelde kop thee en een beschuit die al gevaarlijk dicht tegen pensioen aanzit.

Zo keek mijn lief Adri onlangs ineens op van haar krant en zei: “Wat is ‘doodgraag’ eigenlijk voor een woord?”

Ik keek op van mijn boterham kaas alsof ze zojuist had gevraagd waarom augurken bestaan. “Hoe bedoel je?”

“Nou,” zei Adri, “het klinkt als een Deens woord. Alsof er in Kopenhagen iemand op een fiets voorbij rijdt die roept: ‘Ik wil doodgraag een kaneelbroodje!’”

En eerlijk is eerlijk: ze had een punt.

Doodgraag. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe vreemder het wordt. Wij Nederlanders strooien sowieso met de dood alsof het een kruidenmix is.

Doodnormaal. Doodstil. Doodmoe. Doodeng.

Alsof Magere Hein ergens op een kantoor zit met een stempelmachine en zegt: “Prima jongens, zet mijn naam er maar weer voor.”

Taal is een krankzinnig bouwwerk. Neem het woord “uitstekend”. Dat betekent dus zowel “heel goed” als “door iets scherps naar buiten stekend”. Dat is alsof een ober zegt: “Hoe was uw soep?”

“Uitstekend.” “Dank u. Wilt u de vork nog uit uw schouder?”

Of “gezellig”. Dat woord leggen Nederlanders uit aan buitenlanders alsof het een hogere levensvorm betreft. “Gezellig is eh… ja… warm… maar ook knus… maar ook sociaal… maar soms met kaasblokjes.” Niemand weet het precies. Zelfs wij niet.

Maar “doodgraag” bleef hangen. Misschien omdat er iets wonderlijks gebeurt wanneer taal ineens letterlijk wordt. Want Adri vertelde mij later over een voorstelling met precies die titel: Doodgraag. Een rauw gesprek tussen een zoon en zijn moeder. Over leven. Over sterven. Over hoe de dood ineens niet meer iets abstracts is zodra hij zijn schoenen onder jouw kapstok zet.

En opeens kantelde dat gekke woord. Want wij zeggen allemaal wel luchtig dat we “doodgraag” iets willen. Een vakantie. Een wijntje. Een nieuwe keukenmachine met zeven standen en een blenderfunctie waar niemand om gevraagd heeft. Maar ergens raakt het woord aan iets ongemakkelijks menselijks.

Dat wij pas écht begrijpen hoe graag we willen leven wanneer de eindigheid voorzichtig op de deur klopt. Dat woorden soms slimmer zijn dan wijzelf. Want taal verraadt ons voortdurend.

Wij “verliezen” mensen alsof we ze tussen de bankkussens hebben laten vallen. Wij “gaan heen” alsof opa nog even sigaretten haalt.

En iemand die sterft, is “heengegaan”, “ingeslapen”, “van ons ontvallen” of “niet meer onder ons”. Alsof niemand het rechtstreeks durft te zeggen.

Terwijl taal juist zo prachtig wordt wanneer ze even stopt met netjes zijn.

Misschien daarom ontroert humor ons zo vaak bij verdriet. Omdat lachen soms de enige manier is waarop waarheid nog naar binnen durft. En dus zaten Adri en ik daar. Aan de keukentafel.

Pratend over woorden alsof het oude familieleden waren. Sommige maf. Sommige prachtig. Sommige pijnlijk eerlijk.

En ineens dacht ik: misschien is dat wel het hele wonder van taal. Dat een vreemd woord je eerst laat lachen…en je daarna stil krijgt.

Geef een reactie