Au grand jour sur la pétanque – In vol daglicht over de pétanque

Er zijn boeken die zich gewichtig aandienen, met grote woorden, ernstige voornemens en de houding van een gemeentelijke nota die graag indruk wil maken op mensen die daar eigenlijk net te moe voor zijn. En dan is er dit boek. Dit boek komt niet binnen met tromgeroffel, maar met het zachte gerinkel van stalen ballen in een tas, het schrapen van een campingstoel over steen, en de lichte onrust van een man die plotseling heel stellig beweert dat hij “normaal altijd beter gooit”.

Dat is meteen de verdienste van Pieters Daglicht over het fenomeen van stalen ballen, kleine butjes en mannen die ineens Frans gaan praten zodra ze een pastis vasthouden: het doet alsof het over pétanque gaat, maar kijkt intussen onverstoorbaar naar iets groters, namelijk naar de mens zodra die meent dat een spelletje slechts een spelletje is. Wie een beetje heeft opgelet in het leven, weet dat juist dán de interessantste dingen gebeuren.

Pieter Pottenkijker behoort tot het zeldzame soort waarnemers dat niet over het gewone heen kijkt, maar er juist bij stil blijft staan tot het zijn geheimen prijsgeeft. Op zijn blog wordt hij zichtbaar als chroniqueur van het kleine, het scheve, het net niet onschuldige moment, en ook in dit boek is die blik volop aanwezig. Een boule is hier nooit alleen een boule, een but nooit zomaar een houten bolletje, en een misser zelden slechts een technisch mankement; alles krijgt iets van betekenis zonder dat het zwaar op de hand wordt.

Dat is een kunst die maar weinig schrijvers beheersen. Want het is eenvoudig om van het alledaagse iets potsierlijks te maken, en minstens zo eenvoudig om het op te blazen tot overdreven wijsheid. Pieter doet geen van beide. Hij blijft precies op die smalle strook waar mildheid en scherpte elkaar ontmoeten, waar de glimlach niet kleinerend wordt en ernst nooit plechtig. Het boek zegt het zelf eigenlijk al: de toon is lichtvoetig, geestig en soms over de top, maar steeds met een onderlaag van oprechte belangstelling.

En juist daarom werkt deze handreiking zo goed. Wie alleen een technisch boek over pétanque verwacht, krijgt meer. Natuurlijk gaat het over houding, tactiek, plaatsen, schieten, terrein, teamrollen en de subtiele tragedie van een boule die op weg naar glorie via één onnozel steentje besluit een ander levenspad te kiezen. Maar onder die speluitleg ligt voortdurend een tweede laag: hoe mensen kijken, inschatten, overschatten, zwijgen, opscheppen, zich herstellen, elkaar irriteren en toch samen doorgaan.

Dat past naadloos bij de figuur van Pieter Pottenkijker, zoals die ook buiten dit boek naar voren komt: iemand die niet op zoek is naar spektakel om het spektakel, maar naar de kleine ontregeling waarin iets wezenlijks zichtbaar wordt. Hij kijkt naar campings, naar gewoonten, naar amateuristische heldenmoed en naar menselijke zelfoverschatting met een pen die zacht prikt, maar zelden verwondt. En misschien is dat wel de mooiste vorm van aandacht: niet de aandacht die ontmaskert om te vernederen, maar de aandacht die iets uitlicht zodat we er beter naar leren kijken.

In dit boek gebeurt precies dat. De pétanquebaan wordt geen decor voor louter sport, maar een klein laboratorium van beschaving en misverstand. De pointeur, de tireur en de milieu zijn niet alleen spelersrollen, maar bijna mensentypen. Het grind spreekt mee, de zon bemoeit zich ermee, de schaduw doet aan sabotage, en ergens tussen meetlint en misser blijkt steeds opnieuw dat de mens een wonderlijk wezen is: gevoelig voor eergevoel, vatbaar voor grootspraak, afhankelijk van techniek en geluk, en zelden zo doorzichtig als wanneer hij denkt volledig in controle te zijn.

Dat alles maakt dit boek aangenaam gezelschap. Niet alleen voor de doorgewinterde boulespeler, en zeker niet alleen voor de campingkenner met zand in de schoenen en een mening over de juiste worp. Het is ook een boek voor lezers die plezier beleven aan stijl, observatie en de rustige ontdekking dat achter alledaags gedoe vaak meer schuilgaat dan men op het eerste gezicht zou denken. Of, iets Pottenkijkeriaanser gezegd: dat de beschaving zich soms minder openbaart in parlementen en paleizen dan op een grindbaan waar iemand na drie mislukte worpen nog altijd beweert dat het “eigenlijk best goed voelde uit de hand”. Lees dit boek dus niet te haastig. Niet als een schema. Niet als een gebruiksaanwijzing die men tussen lunch en siësta even denkt af te werken. Lees het als een wandeling over een terrein dat meer prijsgeeft naarmate men beter kijkt. Want dat is wat Pieter Pottenkijker uiteindelijk steeds doet, op papier en daarbuiten: hij zet geen schijnwerper op het spectaculaire, maar laat daglicht vallen op wat we anders achteloos voorbij zouden lopen

Geef een reactie