
of: hoe een zwart kruisje meer zegt dan duizend carnavalskrakers
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Pieter herinnert het zich nog feilloos. Aswoensdag. De dag na carnaval, waarop de wereld ineens weer rechtop moest gaan staan. De slingers hingen er nog, licht vermoeid, als carnavalsgangers die te laat naar bed waren gegaan. Confetti knarste onder je schoenen. En ergens in huis rook het nog vaag naar bier, bitterballen en morele ontsporing. Maar Pieter wist: dit was geen gewone woensdag. Dit was de woensdag. Met het askruisje.
Met negen broers en twee zussen – een kleine parochie op zichzelf – werd er ’s ochtends verzameld. Geen tijd voor gedoe. Geen “ik heb geen zin”. Je ging. Punt. Naar de kerk. Of zoals Pieter het noemde: het merk. Daar waar je niet kocht, maar ontving. As. Gratis. Voor op je voorhoofd. Service van de kerk, avant la lettre.
En dan stond je daar. In de rij. Net nog een indiaan, cowboy of dronken nar geweest, en nu ineens een mens die “stof is en tot stof zal wederkeren”. Dat werd je ook vriendelijk, maar onontkoombaar, toegefluisterd door de pastoor. Soms zei hij het zacht. Soms zei hij het alsof hij het al duizend keer had gezegd en jij nummer duizend-en-één was. Maar altijd met dat zwarte kruisje, dat voelde als een stempel: jij hoort er vandaag bij.
En dan naar school. O, die school. Met dat kruisje op je kop. Dat voelde ongeveer alsof je met een bordje “Ik heb iets uitgespookt” rondliep. Je mocht het niet wegvegen. Dat was zonde. Letterlijk. Dus zat je daar, in de klas, terwijl de niet-katholieke kinderen je aankeken alsof je net uit een schoorsteen was gekropen. En jij dacht aan thuis. Aan de snoeptrommel.
Die snoeptrommel was heilig. Veertig dagen lang. Snoep bewaren. Niet opeten. Want opeten was zonde. En zonde, dat wist Pieter inmiddels, eindigde vroeg of laat in stof. De trommel werd een moreel mijnenveld. Elke dropveter een verzoeking. Elke winegum een existentiële vraag: ben ik sterk genoeg? Meestal was het antwoord nee. Maar je probeerde het. Want dat was de bedoeling.
Aswoensdag was geen losse flodder. Het was de officiële aftrap van de Veertigdagentijd. Eeuwenoud. Serieus spul. Al in de tweede eeuw vonden mensen dat je vóór Pasen best even mocht lijden. Eerst drie dagen. Toen een week. En uiteindelijk veertig dagen. Omdat Jezus dat ook had gedaan. In de woestijn. Zonder snoep, moet Pieter erbij denken.
En omdat men op zondag niet vastte – want zelfs God gunde de mens een pauze – besloot paus Gregorius de Grote dat het dan maar wat eerder moest beginnen. Zo kreeg Aswoensdag zijn plek. Op woensdag. Logisch. Niks feestelijks. Gewoon midden in de week. Pats.
Die as kwam niet zomaar ergens vandaan. Nee, dat waren de verbrande palmtakken van Palmzondag van het jaar ervoor. Takken van overwinning, veranderd in as van nederigheid. Van “Hosanna” naar “bedenk wel, mens”. Recycling met een boodschap.
Ooit kregen alleen zware zondaars as over zich heen gestrooid. Openbare boete. De kerk uit gestuurd. In zak en as. Tegenwoordig krijgt iedereen een kruisje. Democratisering van de schuld. We zijn allemaal een beetje fout. Dat scheelt weer.
En dan dat vasten. Verplicht, maar ook weer niet te strak. De bisschoppen zeiden later: doe maar naar eer en geweten. Dat resulteerde in creatieve oplossingen. Zoals haring happen. Want geen vlees mocht wel vis. Dus stond men op Aswoensdag met een broodje haring in de hand terug te blikken op carnaval. Een laatste knipoog. Een laatste “weet je nog”. Daarna serieus.
En nu? Nu is Aswoensdag stiller. Geen snoeptrommel meer. Geen kruisje op school. Geen pastoor die je eraan herinnert dat je stof bent. Maar misschien is dat precies waarom Pieter er weer aan denkt.
Omdat dat kruisje niet ging over schuld alleen. Het ging over pauze. Over stilstaan. Over even minder lawaai, minder overvloed, minder meer. Over beseffen dat het leven niet alleen confetti is, maar ook bezinning. Dat je niet alles hoeft op te eten, op te maken, op te eisen.
Misschien zouden we allemaal af en toe een denkbeeldig askruisje kunnen halen. Niet op het voorhoofd, maar ergens vanbinnen. Gewoon, als herinnering.
Dat je stof bent. Maar wel stof met een verhaal.
