Het Familiediner en de vork die nooit helemaal schoon wordt

Er zijn televisieprogramma’s waarvan je weet: dit wordt ongemakkelijk. Je voelt het al bij de leader. De bank kraakt, de thee wordt ingeschonken en ergens in Nederland zet iemand de ondertiteling aan omdat hij het anders niet meer trekt. Het Familiediner is zo’n programma.

Moet je het leuk vinden? Knap? Gênant? Ik kijk inmiddels al jaren en kan het nog steeds niet duiden. Het is een beetje zoals naar een verkeersongeluk kijken waar iedereen heel beleefd “gaat het?” roept, terwijl de brokstukken nog nagloeien. Je wilt wegkijken, maar je blijft. Want stel je voor dat het goed afloopt.

De gedachte erachter is prachtig. Echt. Families die elkaar zijn kwijtgeraakt door een verkeerd gezette komma in 1998, een erfenis die eigenlijk nooit bestond of “iets met die kerst van toen”. En dan is daar Bert van Leeuwen. De menselijke fleece-deken. Hij luistert, knikt, stelt zachte vragen en zegt dingen als: “Wat deed dat met je?” op een toon waarbij zelfs je afstandsbediening zich veilig voelt.

Maar dan. Dan begint het.

Eerst horen we alles wat men normaal gesproken alleen tegen de kat zegt. Of tegen niemand. “Ze is altijd zo dominant.” “Hij heeft mij diep gekwetst.” “Ze denkt alleen maar aan zichzelf.” “Hij is dood voor mij.” Dood. Voor. Mij. Dat zeg je niet zomaar. Dat zeg je met overtuiging, met een diepe zucht en soms met een PowerPoint in het hoofd.

En daarna… eten.

Een tafel. Kaarsen. Bloemen. Bestek dat net iets te netjes ligt voor wat er zojuist is gezegd. En iedereen doet alsof het allemaal opgelost is. Alsof je na vijftien jaar radiostilte en drie emotionele monologen met Bert ineens denkt: weet je wat, doe mij nog wat aardappelsalade en laten we opnieuw beginnen.

Wat mij mateloos fascineert: wij, kijkers, vinden dit blijkbaar fijn. Wij vinden het heerlijk om eerst onaardige dingen te horen – liefst zo onaardig mogelijk – om daarna te zien hoe mensen elkaar voorzichtig een servet aanreiken. Alsof vergeving een gerecht is dat je warm serveert, tussen het hoofdgerecht en het dessert.

Maar stel je nou eens voor. Stel. Dat ze het terug zouden kijken. Dat ze op een regenachtige dinsdagavond zichzelf zien zitten. En horen wat de ander, apart van hen, tegen Bert heeft gezegd. “Hij heeft mijn leven verwoest.” “Zij heeft mij nooit serieus genomen.” “Ik vertrouw haar voor geen meter.”

Zou het dan nog steeds koek en ei zijn? Of zou die vork ineens een stuk zwaarder wegen? Zou de appelkruimeltaart dan toch iets minder zoet smaken?

Ik vind ruzie al vervelend zonder pottenkijkers. Echt. Zelfs een lichte woordenwisseling in de supermarkt bij het schap met de afbakbroodjes bezorgt me al lichte jeuk. Laat staan ruzie met camera’s, lichtmannen, een draaiboek en een presentator die zachtjes vraagt of je “dit gevoel wilt delen”.

En toch… kijk ik. Want ergens, diep onder de ongemakkelijkheid, onder de overspannen emoties en de iets te snelle verzoeningen, zit iets echts. Het verlangen om gezien te worden. Om gehoord te worden. Om weer samen aan tafel te zitten, zelfs als die tafel wankelt.

Misschien is dat wel de boodschap. Niet dat alles opgelost is. Niet dat families ineens functioneren als een perfect servies van Villeroy & Boch. Maar dat we blijkbaar zo’n honger hebben naar verbinding, dat we bereid zijn eerst alles kapot te maken – verbaal, emotioneel, publiekelijk – om daarna te zeggen: zullen we het toch nog één keer proberen?

Met Bert. Met kaarsen. En met een vork die, hoe je ook poetst, nooit helemaal schoon wordt.

Geef een reactie