Niet de AVG, maar wij staan stil

De AVG is niet het stopbord op de kruising, maar het verkeersreglement dat moet voorkomen dat we elkaar aanrijden – én dat we nog ergens komen ook.  Veel vaker dan we durven, staat het licht gewoon op groen.

In menig overlegzaal ligt de AVG als een natte deken over elk goed idee: “Mag niet van de privacy.”  Alsof er ergens een geheime bijlage is toegevoegd: “Gij zult vooral niets doen, opdat niemand ooit bezwaar kan hebben.” Dat is geen rechtsbescherming, dat is bestuurlijke schuilkelderpolitiek.

De AVG zegt iets heel anders: elke verwerking is een inbreuk, maar niet elke inbreuk is verboden.  De opdracht is om grondrechten tegen elkaar af te wegen: privacy óók, maar naast veiligheid, sociale zekerheid, menselijke waardigheid en kans op een fatsoenlijk bestaan.

Wie alleen “privacy” roept, leest de helft van het verhaal.  De andere helft gaat over kinderen die in het donker van schulden, geweld of vervuilde dossiers verdwijnen omdat instanties elkaar aankijken met: “We mogen niets delen.”

De AVG vraagt om volwassen keuzes: niet automatisch alles delen, maar ook niet lafweg alles laten liggen.  De vraag is steeds: wat is hier het grotere onrecht – delen of níét delen?

De wetgever heeft echt zijn best gedaan om meer te bieden dan één smalle nooduitgang.  Ja, er is de vertrouwde wettelijke taak, maar daarnaast ook de taak van algemeen belang en – buiten de overheid – het gerechtvaardigd belang.

Wie bij elk initiatief roept “Geen expliciete wettelijke grondslag, dus verboden”, doet de bedoeling van de AVG geweld aan.  De ruimte voor algemeen belang is niet een foutje in de marge, maar een bewuste uitnodiging om de samenleving niet onnodig op slot te zetten.

In veel organisaties is een rare rolverwisseling ontstaan: de FG als hogepriester van het Nee, de bestuurder als schuldbewuste onderdaan.  Terwijl de AVG glashelder is: de FG adviseert en houdt toezicht, maar de afweging is een bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Dus, beste bestuurder: het is úw taak om de grondrechten in samenhang te wegen en daar open over te zijn.  Wegduiken achter “de privacyjurist wilde het niet” is niets anders dan bestuurlijke onvolwassenheid in een nette jas.

Waar het vastloopt, is zelden puur juridisch; het is organisatorisch geknoei.  Processen zijn niet beschreven, doelen blijven vaag, bewaartermijnen zijn “ooit bedacht” en actualiteit van gegevens is een kwestie van geluk.

De AVG vraagt niet om perfectie, maar om aantoonbare zorgvuldigheid:

  • Schrijf op welke gegevens, met welk doel, door wie en hoelang.
  • Beperk je tot wat echt nodig is; ruim op wat je niet meer nodig hebt.
  • Zorg dat de beveiliging past bij de gevoeligheid van de gegevens.

Dat is geen extra werk erbij; dat ís het werk als je zegt dat mensen centraal staan.

De echte vraag aan bestuurders in het sociaal domein, in zorg, corporaties en veiligheidshuizen is onthutsend simpel: durf je zichtbaar verantwoordelijkheid te nemen voor wat je doet én voor wat je laat?

Blijf je schuilen achter mythes over de AVG, dan regel je vooral je eigen gemoedsrust, niet de bestaanszekerheid van burgers.  Gebruik je de AVG zoals bedoeld, dan is het een kompas dat helpt om lastige keuzes beter, eerlijker en transparanter te maken.

Aan iedereen in wijkteams, veiligheidshuizen, schuldhulp, jeugd, zorg en corporaties: laat je niet het zwijgen opleggen door een mistig “mag niet van de AVG”.  Stel drie oncomfortabele vragen terug:

  • Welk grondrecht beschermen we hier precies – en welk grondrecht laten we liggen als we níét handelen?
  • Welke grondslag gebruiken we – en waarom is dat niet gewoon opgeschreven?
  • Wie neemt hier nu echt de verantwoordelijkheid: de FG of de bestuurder?

Als niemand daar een helder antwoord op heeft, is het probleem niet juridisch, maar bestuurlijk en organisatorisch.

De AVG is geen muurtje om achter te kruipen, maar een uitnodiging om zorgvuldig, menselijk en navolgbaar te werken in een complexe samenleving.  Dat vraagt minder reflexmatig nee-zeggen, en meer dapper, goed onderbouwd ja-zeggen waar mensen daar daadwerkelijk beter van worden.

Wie de horizon wil verruimen, begint met een simpele draai van het hoofd: kijk niet alleen naar het risico van delen, maar ook naar de schade van zwijgen.  En maak dan, eindelijk, de afweging waarvoor de AVG bedoeld is.

Geef een reactie