Het zal de robot wel zijn geweest

Er was een tijd – nog niet zo lang geleden – dat mensen bij een mooi stuk tekst zeiden: “Goh, dat heb je knap opgeschreven.” Tegenwoordig zeggen ze: “Leuk hoor. Welke AI heb je gebruikt?” Niet óf je AI hebt gebruikt. Nee nee. Welke.

Alsof schrijven tegenwoordig hetzelfde is als koken met een magnetron: je drukt op start, wacht even, en voilà – een dampende column met bijpassende levenswijsheid.

Ik schreef laatst een tekst. Met mijn eigen hoofd. Dat is zo’n orgaan boven je schouders, voor wie het vergeten was. Met twijfel. Met schrappen. Met een zin die drie keer opnieuw moest omdat hij niet lekker liep. Met koffie. Veel koffie. Iemand las het en zei: “Mooi. ChatGPT zeker?”

Ik voelde me even als een bakker die om vijf uur ’s ochtends opstaat, deeg kneedt tot zijn armen protesteren, en vervolgens hoort: “Lekker brood. Welke fabriek is dit?”

We leven in een tijd waarin elk goed idee verdacht is. Elke grap een algoritme. Elke metaforische zin een prompt. Schrijf je helder? → AI. Schrijf je gevoelig? → AI. Schrijf je foutloos? → zeker AI, want mensen maken tegenwoordig alleen nog spelfouten of ruzie. En als je dan tóch een tikfout laat staan, zegt iemand: “Zie je wel, die AI wordt ook slechter.” Je kunt het eigenlijk nooit meer goed doen.

Het gevaar is niet dat AI schrijft. Het gevaar is dat wij stoppen met geloven dat mensen dat nog kunnen. Dat we vergeten dat een mens kan zoeken naar woorden, kan struikelen over zinnen, ineens iets kan opschrijven dat hij zelf nog niet helemaal begrijpt.

AI schrijft keurig. Maar het weet niet hoe het voelt om om half twaalf ’s avonds nog aan een alinea te peuteren omdat dit het nét niet is. Het kent geen schaamte over een zin die te pathetisch bleek. Geen trots op een alinea die eindelijk klopt. En belangrijker: AI heeft geen leven dat tussen de regels door lekt.

Het mooiste is: hoe vaker mensen roepen “Dat zal ChatGPT wel zijn geweest”, hoe minder ze nog lezen. Want waarom zou je geraakt worden door iets dat toch maar door een machine is gegenereerd? Zo wordt gemak langzaam cynisme. En cynisme langzaam luiheid. En voor je het weet, geloven we alleen nog in echtheid als het slecht geschreven is.

Dus dit is een pleidooi. Niet tegen AI. Maar voor het menselijk vermoeden. Het vermoeden dat iemand heeft nagedacht. Getwijfeld. Gelachen om zijn eigen grap. Zich afvroeg of deze zin niet te veel was. En hem toch liet staan.

Misschien is het niet door ChatGPT geschreven. Misschien ook wel. Maar lees eerst. Voel iets. En oordeel dan. Want als we automatisch aannemen dat alles wat goed is niet meer menselijk kan zijn, dan zeggen we eigenlijk iets heel treurigs over onszelf. En dat, dat had geen enkele robot zo kunnen bedenken. 

Geef een reactie