Oudejaarsconference

Hebt u hem gezien? Peter Pannekoek?

Hij was scherp. Venijnig. Soms zo schurend dat je even wilde checken of je bankstel nog verzekerd was tegen morele slijtage. Precies zoals het hoort bij een oudejaarsconference: het is geen warm bad, het is een ijswak met cabaretlicht.

En toch – en dat zal wel een generatie-ding zijn – blijf ik Wim Kan en Seth Gaaikema beschouwen als mijn koningen van de jaarwisseling.

Wim Kan, die met zijn beroemde: “Weet u wie ook zo bekwaam is?” een complete carrière kon ontmantelen in één adem. En Seth Gaaikema, die een vileine zin uit zijn eerste conference – “Wat een spreker is die man” – later zonder schaamte recyclede tot carnavalskraker. Circulariteit avant la lettre. Duurzaam spotten.

De laatste keer dat ik écht op oudejaarsavond voor de televisie zat voor de conference, was vermoedelijk in coronatijd. Daarvoor zag ik hem meestal eerder – in het theater. Een van de privileges van de recensent: je ziet de voorstelling vanaf rij drie, stoel midden, een paar dagen vóór Nederland, en op 31 december doe je alsof je iets beters te doen hebt.

Dit jaar was anders. Ik keek zoals de meeste mensen kijken: op de bank, met mijn vrouw,

en een beagle die bij elke knal zijn leven opnieuw overdacht.

En gek genoeg werkt een oudejaarsconference op televisie wél. Omdat die niet gemaakt is voor “ooit”, maar voor nu. Voor dat ene moment: 31 december, half elf, op de rand van wat was en wat misschien nog kan.

Pannekoek koos voor hoop. Dat is moedig. Hoop is immers het moeilijkste grapmateriaal dat er is. Het lacht niet vanzelf terug.

Hij vertrok vanaf Mars – een handige metafoor. Voor Elon Musk, voor oorlogsdenken, voor het verlangen om te ontsnappen aan een planeet die we collectief hebben laten verkruimelen. Van een afstand ziet alles er overzichtelijker uit. Zelfs wij.

Voor hoop, zei hij, zijn offers nodig. Maar kunnen we dat nog?

De één wordt al woedend bij het woord offer. De ander schaamt zich vooral kapot over hoe goed hij het heeft. Beide emoties leveren precies niets op.

Wat prettig was: Pannekoek werd niet belerend. Geen lijstje. Geen tien stappen naar een beter mens. Behalve dan: zeg je abonnement op Basic Fit op. Dat offer konden we aan. Verder mocht je het zelf invullen.

Hij schoot langs Bolle Jos, rolstoeltoegankelijkheid, fascisten, Israël, femicide en zo’n beetje alles wat 2025 zwaar maakte. Niet om het op te lossen, maar om het zichtbaar te houden. De oplossing – zei hij eigenlijk – is jouw verantwoordelijkheid.

Misschien begint die bij het offeren van het idee dat alleen jouw waarheid telt. Meerdere dingen kunnen tegelijk waar zijn. Hamas is geen fijne club. Maar voor een gelovige homo kan het, in pure wanhoop, voelen als een uitweg. Gelukkig kan iemand zich bedenken. Voor het leven kiezen. En hier opnieuw beginnen.

Zie daar: een 39-jarige man met harde humor die empathie niet schuwt.

Aan het begin van de conference vroeg Pannekoek zich af hoe een mentale voorbereiding op oorlog eruitziet. Enkele minuten na het slotapplaus kregen we het antwoord.

Onze straat veranderde in een Balkanconflict met sterretjes. De beagle verdween onder tafel. De ramen trilden. De mensheid vierde de hoop door haar massaal de lucht in te schieten.

Een half uur na middernacht volgde een NL-Alert: extreme drukte bij 112. Ik voelde, heel even, iets dat leek op optimisme toen ik hoorde over het voornemen voor een landelijk vuurwerkverbod in 2026. Misschien zijn we dan in staat nieuwe tradities te verzinnen. Ik vind sterretjes bijvoorbeeld al jaren ontzettend feestelijk. Ze maken licht zonder schade. En dat, bedacht ik terwijl ik mijn hond uit zijn schuilplaats haalde, is misschien precies het soort offer waar hoop mee begint.

Geef een reactie