De vlucht der wetenschappers

Er zijn van die berichten die je leest en waarbij je denkt: dit verzin je toch niet? Zoals deze kop in de krant: “Nederlandse wetenschappers vertrekken massaal door verouderde computers.”

Ik zag het al voor me: hoogleraren in witte jassen die met hun koffers richting grens lopen, wanhopig zwaaiend met museumwaardige laptops uit 2009. Hier en daar valt een adapter uit een zijvak. Iemand struikelt over een kabel die nog net níét draadloos is. De laatste die vertrekt, draait zich om en roept dramatisch: “Tot de cloud ons weer samenbrengt!”

Het klinkt hilarisch – en dat is het ook – maar ergens is het treurig. Een kenniseconomie die draait op computers zo traag dat zelfs een slak er FOMO van krijgt. Wetenschappers die bij elke berekening eerst een bak koffie kunnen zetten, een rondje park kunnen doen en daarna nog steeds een zandlopertje zien draaien. Het is alsof je Max Verstappen laat rijden in een DAF. Leuk voor de nostalgie, maar niemand wint er een race mee.

Maar toen dacht ik: Hoe deden die genieën het eigenlijk vóór het computertijdperk? Hoe berekenden ze zwarte gaten, kwantumverstrengeling of de kans dat de buurman weer zijn kliko te vroeg buiten zet?

Precies. Met potlood, papier en koppijn.

Neem Einstein. Die kende geen computers. Geen Excel. Geen rekenmachine met zo’n irritant ‘error’-piepje. Nee, die zat gewoon aan zijn keukentafel, krabbelend in schriftjes, terwijl zijn haar langzaam in de iconische ontplofte toestand groeide. De man deed relativiteit met de hand. Niet eens een eindeloze Undo-knop! Als Einstein een fout maakte, moest hij gewoon… tja, opnieuw beginnen.

En dan is er nog de vraag: is de computer ontstaan uit de wetenschap, of is de wetenschap ontstaan uit de computer? Een kip-ei-vraag, maar dan met meer silicium.

Het antwoord is simpel: De computer kwam voort uit de wetenschap. Maar daarna besloot de wetenschap doodleuk: “Ha fijn, nu gebruiken we hem voor alles.” Tot op het punt dat, als de computer niest, de wetenschap een week in quarantaine moet.

Dus waar Einstein ooit nog zei: “Verbeelding is belangrijker dan kennis,” zou de moderne wetenschapper zeggen: “Verbeelding is belangrijk, maar zonder een werkende GPU kom ik nergens, vriend.”

Misschien – heel misschien – zijn we iets te afhankelijk geworden van apparaten die we ieder jaar vervangen zodra ze één tiende seconde trager worden. Misschien moeten we weer een beetje oefenen in denken zónder technologie. Niet om terug te gaan in de tijd, maar om te onthouden dat het brein nog steeds het beste systeem is dat niet geüpdatet hoeft te worden. Hoewel sommige mensen wel baat zouden hebben bij een patch voor kritisch denken, maar dat terzijde.

Tegelijkertijd mogen we ook best concluderen dat je in 2025 geen wereldtop bereikt op een computer die klinkt alsof hij opstijgt richting Mars telkens wanneer je een PDF opent. Wetenschap heeft gereedschap nodig dat niet alleen modern is, maar ook bruikbaar. Denk aan een timmerman die met een plastic hamer moet werken: het kan, maar niemand wordt er vrolijk van.

Dus ja, Nederlandse wetenschappers vertrekken. Niet omdat ze geen talent hebben. Niet omdat ze geen passie hebben. Maar omdat ze wél geduld hebben – en dat is nu precies wat opraakt terwijl hun computers wéér een update installeren die drie uur duurt.

En misschien, heel misschien, zouden we die mensen kunnen behouden als we ze gewoon…een laptop geven die jonger is dan hun promotieonderzoek.

Tot die tijd stel ik voor: Laten we allemaal één minuut stilte houden voor de ventilatoren van de verouderde universiteitscomputers. Die kleine helden die al jaren proberen het onmogelijke te doen. Die zuchten, blazen, trillen en soms licht gloeien… maar nooit opgeven. Net als Einstein.

Alleen met meer herrie.

Geef een reactie