
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Je moet het maar treffen: hoogzwanger zijn in een tijd waarin de wereld meer vragen heeft dan antwoorden, en waarin zelfs de wind in Ter Apel lijkt te denken dat hij beveiliging is. Hij blaast iedereen een paar stappen terug, alsof hij zegt: kom eerst maar eens met papieren.
Zo lopen Jozef en Maria langs de kille randen van het dorp. Achter hen het krassende fietswrak, waarvan de band niet alleen lek is, maar inmiddels filosofisch is geworden. Hij gelooft niet meer in vooruitgang.
Maria zit achterop – half, want de bagagedrager heeft het na decennia trouwe dienst wel een beetje gehad. De band is lek, de verlichting doet het niet, en de bagagedrager wiebelt dus, alsof hij zijn laatste sacrament al heeft ontvangen. Toch duwen ze voort – want wat moet je anders, als het leven zegt: “Ga maar, het wordt vast ergens beter”?
Ze kloppen aan bij deuren, bij loodsen, bij een caravan waar het licht flikkert alsof de elektriciteit zelf besluiteloos is. Elke keer hetzelfde antwoord: “Vol.” “Geen plek.” “Probeer verderop maar.” En verderop blijkt dan weer net een fractie kouder te zijn.
Onderweg passeren ze de asielzoekersopvang: een gebouw dat ademt, kreunt, draait, telkens voller, telkens vermoeider. Aan de hekken staan mensen die wachten. Wachten op papieren. Wachten op duidelijkheid. Wachten op rust. En ergens tussen die wachtenden lopen nóg twee Jozefs en nóg drie Maria’s. Eentje draagt een kind dat op elk moment kan komen. Een ander ondersteunt zijn vrouw terwijl ze krom staat van de weeën. Een derde wikkelt een jas om zijn partner omdat de nachten in Ter Apel niemand ontzien – hoogzwanger of niet.
Het is alsof het leven besloten heeft dat het hier, op deze plek, in veelvoud ter wereld wil komen. Niet in hemels licht, maar in plastic stoelen, koude lucht en wachtrij 7A.
Jozef en Maria kloppen tevergeefs aan bij de opvang. “Vol,” zegt iemand vriendelijk maar uitgeput. “Vol,” herhalen de beveiligers, alsof ze het woord inmiddels in hun slaap zeggen. “Probeer verderop maar.”
Maar verderop is het nog steeds Ter Apel, en de nacht valt niet met zachte hand. Uiteindelijk belanden ze tussen een paar struiken waar ooit iemand drie dekens heeft vastgemaakt aan een touw – een soort geïmproviseerde iglo, maar dan met gaten erin op precies de plekken waar de wind zijn kans schoon ziet. Een mens zou zeggen: onwaardig. Maar het leven luistert niet altijd naar wat een mens vindt.
Het tentje van gescheurde lakens wiebelt tegen de nacht aan. Jozef slaat de laatste deken om Maria heen met de zorg van iemand die niets heeft, behalve zijn twee handen en zijn goede wil. En dáár, in die tochtige schuilplaats, gebeurt het dan. Het kind komt. Zacht, alsof het al begrijpt dat lawaai voor later is. In een tochtige schuilplaats waar het enige medicijn tegen kou de warmte van twee armen is. Daar wordt het kind geboren.
En op datzelfde moment – alsof ergens een sluimerende dirigent besluit dat het nu wel genoeg is – barst de hemel open. Maar geen Halleluja. Geen engelendecor, geen gouden spotlight van boven. Geen majestueus koor. Geen gouden stralen die precies goed vallen zoals in de oude schilderijen. Nee.
Het lied dat opstijgt komt van herders op brommers, van vrijwilligers met te weinig slaap, van mensen in de opvang die hun laatste restje stem delen alsof het brood is. Ook passerende chauffeurs die hun motor even laten draaien om op te warmen, doen mee.
Er zijn een paar engelen, of mensen die er verdacht veel op lijken – want in deze contreien kan dat verschil nog wel eens vervagen op koude avonden. En ook een paar passanten die eigenlijk onderweg waren naar heel ergens anders, maar zich plots niet meer konden losmaken van het moment. En dan zingt iedereen het:
“Het is nog nooit nog nooit zo donker west
Of ’t wer altied wel weer licht”
Rauw. Eerlijk. Geen schijnheilig licht, maar het kleine soort dat mensen zelf uit hun binnenzak halen. En terwijl dat lied groeit, gebeurt er iets bijzonders: je ziet, heel even, dat licht niet neerdaalt, maar opstijgt. Vanuit de tenten, de wachtrijen, de vermoeide ogen, de nog ongeschreven toekomst van kinderen die hier geboren worden, van vaders en moeders die alleen nog hopen dat morgen iets minder koud is dan vandaag.
Want misschien is dat wel de echte kerstboodschap hier: dat het licht niet vanzelf komt. Dat het niet genoeg is om vanaf de kant te zingen dat het ooit wel beter zal worden.
Dat het vraagt om handen die helpen, deuren die opengaan, stemmen die opstaan, harten die niet wachten tot het beleid verandert, maar zelf beginnen met een plek maken.
En zo, tussen gescheurde lakens en een wrakke fiets, wordt het toch kerst. Niet door een wonder uit de hemel, maar door mensen die besluiten er zelf één te zijn.
