Na de stembus

En daar zaten we dan, op de bank. De uitslagenavond achter de rug, de chips op, de analyses begonnen. Nederland had weer gestemd, en het leek alsof half Twitter een politieke opleiding had gevolgd bij de universiteit van de onderbuik. De democratie had gesproken, zeiden we. Maar wat zei ze eigenlijk? En belangrijker nog: wie luistert er?

We zijn dol op verkiezingen. Het is een beetje als karaoke: iedereen mag even roepen wat hij vindt, meestal vals, soms verrassend zuiver, maar aan het eind klappen we beleefd – behalve voor die ene die écht vals zong. Dan zeggen we: “tja, dat moest toch kunnen?” terwijl we heimelijk hopen dat hij de volgende ronde overslaat.

Maar nu de stembussen dicht zijn en de stemmen geteld, begint het pas. Het echte werk. Niet alleen voor de politici die zich in coalitiegesprekken wringen als haringen in een ton, maar ook voor ons. Want democratie is geen toeschouwerssport. We zijn geen publiek dat vanaf de tribune toekijkt hoe een handvol politici de wedstrijd speelt. We zijn het veld. En soms de scheidsrechter. En eerlijk gezegd ook af en toe de hooligan.

Pericles, de Griekse staatsman die al 2500 jaar dood is maar nog altijd zinniger spreekt dan menig talkshowgast, zei ooit in zijn beroemde grafrede: “Onze grondwet heet een democratie omdat zij in de handen is van velen, niet van enkelen.”

Dat klinkt prachtig, maar het is ook verdomd onhandig. Want velen, dat zijn wij allemaal – met onze meningen, onze mokken, onze Facebookposts en onze brunchgesprekken. En met “in de handen van velen” bedoelde Pericles niet: “iedereen mag roepen wat hij wil en dan is het klaar.” Nee. Hij bedoelde: iedereen draagt verantwoordelijkheid.

Democratie is geen buffet waar je alleen neemt wat je lekker vindt. Ze vraagt soms dat we iets laten staan, omdat een ander er honger naar heeft.

Zijn wij bereid om dat te doen? Om onze persoonlijke vrijheid – dat heilige recht om te zeggen “ik doe wat ik wil” – af en toe in te ruilen voor iets groters: gelijkwaardigheid, saamhorigheid, een samenleving die niet breekt als de wind even ongunstig staat?

Pericles prees zijn Atheners omdat ze, ondanks hun vrijheid, bereid waren te dienen. Omdat ze begrepen dat vrijheid pas betekenis heeft als ze gedeeld wordt. Wij lijken dat soms te vergeten. We verwarren vrijheid met gelijk krijgen, democratie met doorduwen, debat met decibel.

En dus stel ik vandaag, in het nabeeld van die verkiezingsavond, een eenvoudige vraag: Durven we nog te verliezen – een mening, een privilege, een beetje comfort – zodat het geheel kan winnen?

De democratie is geen machine die vanzelf loopt. Ze is een kwetsbaar organisme dat zuurstof nodig heeft: vertrouwen, aandacht, en af en toe een oprechte “sorry, je hebt misschien een punt.”

Dus laten we de komende tijd niet alleen roepen wat er allemaal misgaat in Den Haag, maar ook eens zachtjes vragen: wat kan ik zelf doen, hier, vandaag, in mijn straat, mijn stad, mijn stem?

De verkiezingen zijn voorbij. De democratie begint nu pas. En, zoals Pericles zou zeggen – als hij vandaag leefde, waarschijnlijk met een goede kop koffie en een slechte wifi-verbinding – : “Eer de vrijheid, maar dien de gemeenschap.”

Daar zit het verschil tussen stemmen en samenleven. En daar, precies daar, begint het echte werk.

Geef een reactie