
Pieters’ Pamflet
Raad van State legt lat hoger voor gemeenten en provincies
Begrotingssubsidies zijn niet langer exclusief politiek spel, nu ook de hoogste bestuursrechter er paal en perk aan stelt. Gemeenten en provincies moeten bij schaarse subsidies altijd gelijke kansen creëren óf glashelder en aantoonbaar motiveren waarom slechts één partij de subsidie kan ontvangen. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State sluit zich hiermee aan bij de lijn van de Didam-arresten van de Hoge Raad. Politieke willekeur wordt hierdoor stevig aan banden gelegd.
De casus die tot deze doorbraak leidde, speelt zich af in Peel en Maas. Hier ontving stichting Vorkmeer een forse subsidie om combinatiefunctionarissen aan te stellen – zonder dat andere mogelijke gegadigden, zoals Negen B.V., een eerlijke kans kregen. De gemeente motiveerde onvoldoende waarom Vorkmeer wel en anderen niet in beeld kwamen, noch werd publiek kenbaar gemaakt dat deze publieke middelen toegekend zouden worden.
Volgens de Raad van State is dat onaanvaardbaar: bij schaarse middelen verlangt het recht een transparante procedure of een sterke, objectieve motivering als een bestuursorgaan rechtstreeks tot subsidieverlening overgaat. De Raad van State herroept daarom het besluit van Peel en Maas. De subsidie aan Vorkmeer blijft alleen voorlopig (tot uiterlijk 1 januari 2026) in stand om de continuïteit niet in gevaar te brengen, maar de gemeente moet een nieuw besluit nemen en andere partijen alsnog toelaten tot de procedure, óf overtuigend verantwoorden waarom dat niet hoeft.
Schaarste dwingt tot openheid
De Afdeling bestuursrechtspraak is duidelijk: ook begrotingssubsidies zijn vaak schaars. Als het budget of de activiteit beperkt is en er meer partijen zijn die in aanmerking kunnen komen, geniet openstelling voor concurrentie de voorkeur. Slechts als objectief, toetsbaar en redelijk onderbouwd kan worden dat slechts één serieuze gegadigde overblijft, mag het bestuursorgaan direct gunnen – mits het minstens acht weken vooraf publiek kenbaar wordt gemaakt, zodat anderen kunnen reageren.
Deze door de rechter scherp getrokken lijnen sluiten naadloos aan bij de Didam-arresten van de Hoge Raad, die bij de uitgifte van schaarse gemeentelijke gronden al gelijkheidsbeginsel, objectieve motivering en transparantie als uitgangspunt oplegden. Ook bij subsidie is voortaan ‘vooraf kenbaar’ en ‘gelijke kansen’ het devies: politiek-geïnspireerde schaarste zonder goede uitleg mag niet meer.
Politiek moet motiveren
Simpelweg één gewenste partij in de begroting zetten is vanaf nu onvoldoende. De gemeenteraad of het college zal – als hij mededinging wil uitsluiten – inzichtelijk, juridisch houdbaar en beargumenteerd moeten verklaren waarom. Gebeurt dat niet, dan kan de rechter ingrijpen en het besluit vernietigen.
Gevolg? Gemeenteraden en provinciale staten worden verplicht hun keuzes veel transparanter, objectiever en juridisch toetsbaar te motiveren. Hierdoor wordt de rechtszekerheid voor geïnteresseerde partijen vergroot en worden politiek gekleurde, onvoldoende onderbouwde besluiten voorkomen. De rechter verwacht voortaan meer van het huiswerk van politici. Het speelveld wordt gelijker en de inhoud wint het van de willekeur.
De volledige uitspraak
https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@152357/202406518-1-a2/#highlight=Peel%20en%20Maas
PIETERS PAMFLET
Pieters’ Pamflet is de dagelijkse reflectie van Pieter Pottenkijker op de grote én kleine bewegingen in onze samenleving. Met scherpe pen, heldere blik en een gezonde dosis ironie fileert hij de actualiteit – van Haagse schijnbewegingen tot alledaagse dwaasheden in de wijk. Geen onderwerp is te groot, geen detail te klein. In Pieters’ Pamflet lees je geen neutrale duiding, maar betrokken observaties die prikkelen, confronteren en soms troosten. Voor wie niet alleen wil weten wat er gebeurt, maar vooral wil begrijpen waarom het ertoe doet.
