
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
De Stratenmakeropzeeshow, uitgezonden tussen 1972 en 1974, gold als een verzetsdichter in televisieland. Een programma dat zijn publiek, bestaande uit kinderen én volwassenen, liet dromen, schateren en nadenken. Aart Staartjes, Wieteke van Dort en Joost Prinsen schiepen met hun typetjes niet alleen een theatrale speeltuin, maar plaatsten vooral het eigen denkvermogen van het kind centraal. Dáár, in het licht van twijfel en verwondering, groeiden de ‘denkdingen’ die de show zo revolutionair maakten.
Ode aan het denken
De Stratenmakeropzeeshow was een zeldzaam juweel dat kinderen niet voorschreef hoe de wereld in elkaar zat, maar hen uitnodigde zelf te kijken, te voelen en vooral te denken. In een tijd waarin betutteling de norm was, waagde het programma zich aan onderwerpen als gezag, schaamte en vrijheid van gedachten. Thema’s als “pies en poep” werden niet uit de weg gegaan, maar omarmd, juist om kinderen te laten zien dat alles wat er in hun hoofd omgaat gezegd en onderzocht mag worden. Het denkgerei van de jeugd werd zo aangescherpt: wie vragen stelt, mag antwoorden verwachten. Of niet.
De schatkist aan denkdingen
- Omgekeerde wereld: In sketches als die waarin ouders bij hun kinderen op het matje worden geroepen, werden machtsverhoudingen speels omgedraaid. Het kind werd de vrager, de ouder moest zich verantwoorden. Zo werd het denken over maatschappij en gezag speels aangewakkerd.
- Woordspel en verwarring: Met fantasierijke verwijzingen naar straten als het “Drollenplein” en de “Piesstraat” werd de kracht van taal gevierd. Alles mocht bestaan en benoemd worden; elke vraag verdiende een podium.
- Levensvragen: Een klassiek moment: “Wat wil je later worden?” met daarop het onzinnige, bevrijdende antwoord “stratenmaker op zee!”. Gelach, maar ook het besef dat toekomst niet vast hoeft te liggen.
- Onderwijs op de hak: In het beroemde klasbankjeslied wordt de kennisdrager (de meester) liefdevol bespot: steeds weer hetzelfde saaie lesje over de bodemgesteldheid van Zuidoost-Groningen. Denkdingen groeien immers sneller buiten het gebaande pad.
Een lichtend voorbeeld
Door de jaren heen bleek hoezeer de Stratenmakeropzeeshow het Nederlandse kindertelevisiegenre heeft veranderd. Niet langer was het kind een te vullen vat, maar een bron van eigen wijsheid en verwondering. De serie maakte van denken een feest van ontdekking en eigenzinnigheid.
Eerbetoon
In het daglicht van vandaag schittert de nalatenschap van de Stratenmakeropzeeshow nog steeds. Het leert ons dat denkdingen niet alleen herinnerd, maar ook gewaardeerd moeten worden: als handvatten om vrij, nieuwsgierig en onbevreesd te zijn. Want wie zijn denkdingen koestert, blijft altijd een beetje kind.
Dit eerbetoon is in dankbare verwondering geschreven over een programma dat de geest openzette voor alle vormen van denken, dromen en durven.
Oproep
Laten we elkaar ook nu weer wat vaker een Stratenmakeropzeeshow gunnen. Niet om nostalgisch terug te blikken, maar om in deze tijd – vol regels, haast en meningen – ruimte te maken voor het spel van de geest. Voor verwarring, verbeelding en verzet. Voor kinderlijke logica, schuine vragen en schuivende zekerheden. Want juist in het bouwen van zulke denklandschappen, met losse tegels en natte klei, ontstaat de vrijheid om iets nieuws te zien, te zeggen of te zijn.
