
Pieters daglicht over denkdingen
Of: waarom de onderwijzer tegenwoordig een veiligheidshelm draagt.
Laatst hoorde ik een basisschooljuf – met twintig jaar ervaring, een master Special Needs en een burn-out – zeggen: “Soms fantaseer ik dat mijn klas mij gewoon een keer ‘mevrouw’ noemt. Zonder rollende ogen. Zonder een opgestoken middelvinger in emoji-vorm.”
Toen wist ik: het is tijd voor een stukje denklicht over respect. Of beter gezegd: het ontbreken daarvan.
Toen autoriteit nog iets was
Vroeger – in dat verre pre-influencertijdperk – had je mensen die je niet tegensprak.
De dokter zei: “Uitkleden.” Jij deed het.
De onderwijzer zei: “Mond houden.” Jij hield hem.
De politie zei: “Doorlopen.” Jij rende.
Niet omdat we allemaal brave burgers waren, maar omdat we wisten dat deze mensen stonden voor iets groters dan zichzelf. Ze waren het gezicht van iets waar je op kon bouwen: kennis, bescherming, richting. En ja, ook een gezonde dosis angst, maar vooruit, dat hield de boel tenminste spannend.
De val van de vakman (en vrouw)
Fast forward naar 2025.
- De arts wordt op Google gecorrigeerd door een patiënt met drie TikToks en een complotkanaal.
- De agent moet eerst toestemming vragen om te mogen optreden, bij voorkeur met een QR-code.
- De leraar krijgt dagelijks een beoordeling van achtjarige klanten met gedragsadviezen van de ouders. (“Hij is gewoon expressief!”)
Waar ging het mis?
We zijn van gezag naar gezelligheid gegaan. Van vertrouwen naar vergaderen. Van autoriteit naar iedereen mag alles zeggen over iedereen, altijd, want vrijheid van meningsverwerping.
Wat we kunnen leren van de buren
In België zeggen kinderen nog steeds “meneer de meester” en “juffrouw van de klas”.
In Frankrijk wuift de huisarts niet mee met je buikgevoel, maar schrijft hij kordaat een recept uit – of je het nou Googled hebt of niet. En in Duitsland durf je in de buurt van een politieauto nauwelijks te ademen, laat staan te tutoyeren.
Het zit ‘m niet in onderdrukking. Het zit ‘m in cultuur. In collectieve afspraken over: wie weet waar hij het over heeft, en wie kan beter even luisteren.
Daar wordt respect nog als iets actiefs gezien: geven en ontvangen, niet verdienen of afdwingen.
En wij dan? Wanneer geven wij respect?
Kijk, we kunnen nog lang blijven jammeren over “de jeugd van tegenwoordig” of “de brutale burger”, maar de vraag is:
Wanneer tonen wij zelf nog respect?
- Voor de wijkverpleegkundige die al 20 jaar zieke mensen helpt, zonder LinkedIn-posts?
- Voor de gemeentelijk beleidsambtenaar die met één A4’tje probeert 17 wetten en 48 meningen te verbinden?
- Voor de agent, leraar, brandweerman, rechter, conducteur, hulpverlener, boa, brugwachter en meneer Jansen van het gemeenteloket die ondanks alles nog vriendelijk blijft?
Respect is geen fooi voor goed gedrag. Het is een fundament.
Zonder respect glijden we af naar het Grote Gelijkhebben, waarin iedereen expert is en niemand nog luistert.
De opdracht
Beste denkgenoot: ga de straat op. Kijk om je heen. Zoek iemand in functie. En zeg gewoon eens:
“Dank u.”
Of:
“Wat knap wat u doet.”
Of zelfs:
“Wat vindt ú ervan?”
Kleine zinnen. Grote gevolgen. Want wie respect zaait, krijgt soms ook weer gezag terug. Niet omdat het moet, maar omdat het klopt.
