Doodverklaard, levend gevonden

Wat is leven? Wat is dood? In de archieven van de gemeente Midden-Groningen lag een man al vijftien jaar onder de zoden – op papier. In werkelijkheid leefde hij, at hij, beminde hij, terwijl zijn bestaan door de bureaucratie was uitgewist. Een absurde situatie die de grenzen van het recht, het systeem en de menselijke identiteit blootlegt.

De man was door zijn ex-partner als vermist opgegeven, waarop de rechtbank en gemeente hun pennen lieten krassen: overlijdensakte, administratieve dood, einde verhaal. Maar het leven trekt zich weinig aan van aktes en registers. De man bleek, na jaren van stilte, gewoon nog te ademen. Geen belasting, geen zorgpremie, geen pensioen – maar ook geen uitkering. Een spookburger, onzichtbaar voor het systeem.

Zonder geldig identiteitsbewijs ben je in Nederland officieel in overtreding. De identificatieplicht schrijft voor dat iedereen vanaf 14 jaar zich moet kunnen legitimeren als daarom wordt gevraagd. Wie geen geldig document kan tonen, riskeert een boete en raakt buiten het systeem van rechten en plichten. Bij overlijden worden paspoort en ID-kaart ongeldig en moeten die worden ingeleverd. De man uit Groningen was dus, juridisch gezien, niet alleen dood, maar ook “illegaal” in zijn eigen land: geen papieren, geen rechten, geen bestaan.

Ironisch genoeg geeft dit verhaal een nieuwe dimensie aan het “recht om vergeten te worden”. Waar de AVG en het vergeetrecht bedoeld zijn om burgers controle te geven over hun digitale sporen, werd deze man volledig uit het geheugen van de overheid gewist. Zijn privacy was maximaal beschermd – niemand wist van zijn bestaan, zelfs de Belastingdienst niet. Maar is vergeten worden een zegen als het betekent dat je niet meer bestaat voor de samenleving?

  1. Wat is de waarde van een administratief bestaan? Blijkbaar kan je leven, liefhebben en ouder worden zonder dat het systeem je kent.
  2. Wie ben je zonder papieren? In de ogen van de overheid: niemand.
  3. Is het recht om vergeten te worden een recht, of een vloek als het ongewild gebeurt?

De casus van de Groninger laat zien hoe dun de scheidslijn is tussen bestaan en verdwijnen in een papieren werkelijkheid. Het recht om vergeten te worden krijgt hier een wrange, haast Kafkaëske lading. Misschien is het tijd om niet alleen te reflecteren op het recht om vergeten te worden, maar ook op het recht om herinnerd te blijven – als mens, niet als dossiernummer.

Pieters’ Pamflet is de dagelijkse reflectie van Pieter Pottenkijker op de grote én kleine bewegingen in onze samenleving. Met scherpe pen, heldere blik en een gezonde dosis ironie fileert hij de actualiteit – van Haagse schijnbewegingen tot alledaagse dwaasheden in de wijk. Geen onderwerp is te groot, geen detail te klein. In Pieters’ Pamflet lees je geen neutrale duiding, maar betrokken observaties die prikkelen, confronteren en soms troosten. Voor wie niet alleen wil weten wat er gebeurt, maar vooral wil begrijpen waarom het ertoe doet.

Geef een reactie