Het milieu zit in het tasje

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter Pottenkijker beschouwt zichzelf niet als milieuactivist.

Hij heeft nog nooit aan een snelweg vastgeplakt gezeten. Hoogstens aan een tuinstoel, maar dat kwam doordat de verf nog niet droog was.

Toch merkt hij dat zijn bewustzijn groeit.

Hij gooit minder gedachteloos iets weg. Neemt geregeld een boodschappentas mee. En wanneer hij ergens onnodig licht ziet branden, begint hij inmiddels verdacht veel op zijn vader te lijken. ‘Moet dat allemaal aan?’

Dat is een ontwikkeling.

Vroeger vroeg hij vooral of er nog bier was. Tegenwoordig vraagt hij ook waar het blikje moet.

De plastic familie gaat boodschappen doen

Dan ziet Pieter de afbeelding van een mevrouw bij de kassa.

Haar boodschappen zijn uitstekend beschermd tegen de buitenwereld. De ham zit in plastic. Het brood zit in plastic.

 De sla zit in plastic. De ketchup ook. De melk heeft een eigen kunststof onderkomen met handgreep.

Maar om die gezamenlijke plastic huishouding mee naar huis te nemen, krijgt mevrouw niet zomaar een gratis plastic tas.

Pieter begrijpt haar verbazing. Het voelt alsof je een zwembad koopt, maar bij de uitgang wordt aangesproken op je natte voeten.

Nu moet hij eerlijk zijn: plastic draagtassen zijn niet verboden. Winkels mogen ze, afgezien van uitzonderingen, niet gratis meegeven. Voor heel dunne tasjes die onverpakt voedsel beschermen of voedselverspilling voorkomen, bestaan uitzonderingen.

Er zit dus wel degelijk een gedachte achter.

Minder gedachteloos tasjes aannemen. Vaker dezelfde tas gebruiken. Prima.

Pieter heeft thuis ook een tas met tassen. Eigenlijk een opvangvoorziening voor boodschappentassen die ooit zijn aangeschaft omdat hij zijn andere tassen thuis had laten liggen.

Maar bij de kassa blijft het merkwaardig ogen. De hele familie Plastic mag mee. Alleen de draagmoeder kost extra.

De dop die zich aan je vastklampt

Dan de vastzittende dop.

Pieter heeft daar inmiddels een relatie mee. Geen gezonde.

Hij draait zijn fles open, brengt hem naar zijn mond en krijgt de dop tegen zijn neus.

Hij draait de fles. De dop volgt. Hij probeert linksom. De dop lijkt voorbereid. Uiteindelijk staat hij in zijn eigen keuken te drinken alsof hij een kleine klarinet bespeelt waarvan het mondstuk verkeerd is gemonteerd.

Die dop moet vastzitten aan de verpakking, zodat hij minder gemakkelijk los als zwerfafval eindigt. Dat is het doel van de regel.

Pieter begrijpt dat. Sterker nog: hij vindt het een goed doel.

Maar hij had niet verwacht dat de strijd tegen zwerfafval deels op zijn bovenlip zou worden uitgevochten.

Een goed idee mag best prettig werken. Dat is geen verraad aan de planeet. Dat is gebruiksgemak.

De koffiebeker met een verborgen identiteit

Bij koffie wordt het nog interessanter.

Pieter ziet een kartonnen beker en denkt: karton. Dat is naïef. Er kan een plastic beschermlaagje in zitten. Dan valt die beker óók onder de regels voor plastic wegwerpbekers. Zelfs biologisch afbreekbaar plastic valt binnen die regels.

Pieter kijkt nog eens naar zijn koffie. Hij wilde eigenlijk alleen wakker worden. Nu heeft hij een verpakkingskundige vraagstelling.

De beker oogt als papier, gedraagt zich als een samengesteld materiaal en vraagt om een beleidsmatige benadering.

Het koekje zwijgt. Verstandig. Dat zit al in een wikkeltje.

Het bakje en het zakje

En dan ontdekt Pieter iets waar hij echt even voor moet gaan zitten.

De regels voor bepaalde plastic wegwerpbekers en voedselbakjes gelden niet op dezelfde manier voor flexibele zakjes en wikkels. Een bakje waaruit je direct kunt eten valt eronder; zakjes en wikkels vallen buiten deze specifieke regels. Dus de friet kan bestuurlijk van karakter veranderen wanneer je hem ergens anders in stopt.

Pieter stelt zich een loket voor. ‘Goedemiddag, ik kom mijn verpakking aangeven.’ 

‘Bakje of zakje?’ ‘Een bakje.’ 

‘Dat wordt ingewikkeld.’ 

‘En als ik de zijkanten wat soepeler maak?’ 

‘Dan moeten we uw dossier opnieuw beoordelen.’

Natuurlijk is niet iedere verpakking hetzelfde. En natuurlijk moeten regels ergens een grens trekken. Maar leg die grens dan zo uit dat een normaal mens hem kan volgen zonder eerst een bijvak verpakkingsrecht te doen.

Anders wordt de vraag bij de snackbar straks niet meer:

‘Met of zonder?’ Maar: ‘In welke juridische verschijningsvorm?’

Hier opdrinken of onderweg verwarren?

Ook de plek waar je iets opeet of opdrinkt, maakt uit.

Voor consumptie ter plaatse is herbruikbaar servies de norm, met specifieke uitzonderingen. Voor onderweg gelden andere regels en moet bij plastic wegwerpbekers en -bakjes een herbruikbaar alternatief worden aangeboden.

Pieter begrijpt dat je in een café een kopje kunt afwassen, terwijl een klant onderweg misschien al drie straten verder is.

Maar hij ziet zichzelf al met een afhaalkoffie bij de deur staan. ‘Mag ik hier nog één slok?’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Nou, ik ben nog niet onderweg, maar ik zit ook niet.’

Hij wil geen overtreding begaan in het tussengebied tussen de kapstok en de stoep. 

Misschien moet er een overgangszone komen. Met belijning.

En een toezichthouder die vriendelijk vraagt of hij van plan is zijn consumptie voort te zetten binnen of buiten het werkingsgebied van het schoteltje.

De toeslag die alvast niet meer wordt gecontroleerd

En alsof Pieter nog niet voldoende te verwerken heeft, is er de plastic toeslag.

Volgens de overheidsinformatie gelden er nog regels voor een meerprijs op bepaalde wegwerpbekers en -bakjes, maar controleert de inspectie in 2026 niet meer op die verplichte meerprijs. Het kabinet wil de regels in 2027 aanpassen. Een herbruikbaar alternatief aanbieden blijft wel nodig.

Pieter knippert. Dus er is een regel. Die gaat veranderen.

En op een onderdeel wordt alvast niet meer gehandhaafd. Dat is geen koffiepauze meer. Dat is een bestuurskundig practicum met cafeïne.

Hij verwijt de medewerker achter de balie niets. Die moet het ook maar allemaal bijhouden terwijl er iemand vraagt of de havermelk misschien wat minder naar haver kan smaken.

Niet iedere ergernis is onzin

Hier wordt Pieter even serieus. Want hij kent het risico. Voor je het weet wordt iedere onhandige dop het bewijs dat milieubeleid nergens op slaat.

Dat is te gemakkelijk. Een regel kan een goed doel hebben en toch onhandig zijn uitgewerkt. Een verpakking kan nodig zijn om eten te beschermen, terwijl een extra draagtas best vermeden kan worden. En iets wat op het eerste gezicht tegenstrijdig lijkt, hoeft dat bij nader inzien niet volledig te zijn.

Maar het omgekeerde geldt ook.

Niet iedere burger die zijn wenkbrauwen optrekt, is een onverbeterlijke vervuiler die onmiddellijk van een morele bijsluiter moet worden voorzien.

Soms stelt iemand gewoon een redelijke vraag. Waarom dit wel en dat niet? Wie moet hier iets veranderen? En waarom krijg ik bij de kassa een kleine les verantwoordelijkheid, terwijl ik nauwelijks invloed heb op wat er allemaal om mijn boodschappen zit?

Dat zijn geen vijandige vragen. Dat zijn vragen waarop beleid een begrijpelijk antwoord zou moeten hebben.

Maak het goede ook het gemakkelijke

Pieter wil best zijn best doen.

Een tas meenemen. Een beker hergebruiken. Een fles terugbrengen.

Maar hij zou het waarderen als de wereld hem daarbij niet voortdurend liet voelen alsof hij meedoet aan een ontsnappingsspel waarvan de spelregels in een andere kamer liggen.

Zorg voor alternatieven die werken. Leg uit waarom iets nodig is. Vraag niet alleen iets van de klant, maar ook van degene die het product ontwerpt en verpakt.

En wees bereid een regel te verbeteren wanneer mensen er in het dagelijks gebruik tegenaan lopen.

Dat is geen nederlaag. Dat is luisteren.

Een dop mag aan een fles vastzitten. Beleid hoeft niet aan zijn eigen onhandigheid vast te blijven zitten.

Pieter neemt zijn tas mee

Dus nee.

Pieter wordt morgen vermoedelijk geen milieuactivist. Maar hij blijft wel nadenken over wat hij koopt, gebruikt en weggooit. En over hoe we dat samen wat verstandiger kunnen doen. Zonder iedere boodschap te veranderen in een examen.

Hij legt zijn herbruikbare tas bij de voordeur. Daar kan hij hem niet missen. Denkt hij.

De volgende ochtend staat hij bij de kassa. De tas ligt thuis.

Naast de andere.

Pieter zucht.

Ook gedragsverandering heeft blijkbaar een gebruiksaanwijzing nodig.

Geef een reactie