Schilderij 4 – De steenhouwer en de tijd

CAPELLE HANGT AAN DE MUUR

Komt u wat dichterbij.

Vandaag hoeft u niet achteruit om het hele kasteel te kunnen zien. We hebben aan een stukje genoeg.

Kijk. Een mannenkop. Een baard, een snor. Uit steen gehouwen.

Hij kijkt niet bepaald alsof hij verrast is ons te zien. Maar wie een paar eeuwen heeft meegemaakt, zal niet meer bij iedere bezoeker zijn wenkbrauwen optrekken.

Bij het vorige schilderij stonden we voor een kasteel. We kenden de naam van de heer die het liet bouwen, maar niet die van de mensen die het werk deden. Vandaag komen we iets dichter bij zo’n hand.

Niet doordat we de naam hebben gevonden. Doordat er iets is overgebleven wat iemand heeft gemaakt.

In 2015 werd bij graafwerkzaamheden voor de herinrichting van het gebied bij de Slotlaan een bijzonder bouwfragment gevonden: een zandstenen console, versierd met een bebaarde en besnorde mannenkop. Volgens de erfgoedbeschrijving is het fragment afkomstig van het latere buitenhuis op het terrein van Slot Capelle. De versiering wordt omstreeks 1600 gedateerd.

Een console is een steunend bouwonderdeel, bedoeld om bijvoorbeeld een balklaag te dragen. Deze steen moest dus niet alleen mooi zijn. Hij had werk.

Dat vind ik een prettige combinatie.

Bij ons worden schoonheid en bruikbaarheid nog weleens in verschillende commissies ondergebracht.

We zijn met deze steen een paar eeuwen verder dan bij het vorige schilderij. In 1612 liet de Rotterdamse koopman Johan van der Veken op de oude kasteelplaats een herenhuis met kasteelachtige allure bouwen. De gevonden console wordt met dat buitenhuis verbonden.

U hoort het: opnieuw iemand die iets liet bouwen. Maar deze keer blijven we bij de steen.

De steenhouwer die deze kop maakte, wordt in de geraadpleegde beschrijving niet genoemd.

Ik kan u niet vertellen hoe hij heette. Of hij in Capelle woonde. Of de steen hier werd bewerkt of elders vandaan kwam. Ook niet of hij tevreden was toen hij klaar was.

Dat laatste zou ik graag weten.

Er zit iets wonderlijks in het maken van een gezicht. Een mond moet ergens ophouden. Een neus moet vooruit. Een baard mag niet zomaar een baard worden; er moeten lijnen in komen waardoor wij hem eeuwen later nog als baard herkennen.

Voor dit schilderij mogen we ons een werkplaats voorstellen. Een steen, gereedschap, een hand die even stilhoudt voordat het werk verdergaat. Geen gereconstrueerde dinsdagmiddag, geen man van wie we plotseling het humeur kennen. Alleen een verbeelding van de aandacht die zo’n voorwerp vraagt.

Misschien was deze kop voor de maker een bijzondere opdracht. Misschien was het gewoon de volgende. Ook dat is mogelijk. Wat wij achter glas zetten, heeft ooit op iemands werkbank gelegen.

Wie stelt hij voor?

Ik heb geen naam voor hem. Laten we hem daarom niet haastig tot de heer des huizes benoemen. Een snor is nog geen identiteitsbewijs.

Misschien had de maker een voorbeeld. Misschien volgde hij een vertrouwde vorm. De geraadpleegde bron vertelt het niet.

Dus kijken we naar wat er wél is: een mensengezicht op een onderdeel dat iets moest dragen.

Had een kale steen dat ook gekund?

Die vraag is voor een bouwkundige. Ik blijf nog even bij de keuze om er een gezicht van te maken.

Iemand vond het kennelijk de moeite waard.

Er moest een baard komen. Een mond. Een blik die nu, losgeraakt van het gebouw waarvoor hij bestemd was, ineens onze aandacht trekt.

Het buitenhuis verdween. Dit fragment kwam in 2015 weer aan het licht.

Daar zit een vreemde omkering in.Het grote gebouw, waarvoor men materiaal bijeenbracht, plannen maakte en mensen aan het werk zette, is er niet meer. Een stukje versiering heeft het tot in onze tijd gebracht.

Ik zeg niet dat de steen gewonnen heeft. Daarvoor lijkt hij mij te weinig triomfantelijk. Maar hij is er nog. En met hem iets van het werk van iemand die we niet kunnen aanwijzen.

Als ik iets opschrijf, zet ik er doorgaans mijn naam onder. Voor de zekerheid. Een mens kan bescheiden zijn en toch graag correct geciteerd worden.

Deze maker moet het hier zonder doen.

Zijn naam ontbreekt in onze beschrijving, maar zijn werk ligt voor ons. We kunnen zien waar hij aandacht aan heeft besteed, ook al kunnen we hem er niet meer naar vragen. Dat lijkt mij een goede reden om nog niet door te lopen.

Onder dit schilderij hangt vandaag geen portret van de steenhouwer. We hebben zijn gezicht niet. Wel dat van een man die hij uit steen liet verschijnen.

Pieter buigt iets naar voren. ‘Kijk,’ zegt hij, ‘die snor.’

Hij zwijgt even en haalt een klein beetje afstand.

‘Je zou hem bijna vragen door wie hij gemaakt is.’

Kent u een Capelse steenhouwer, metselaar, timmerman of andere vakman van wie het werk nog ergens te zien is? Heeft u een foto, een gereedschap, een rekening of een verhaal dat de maker weer een naam geeft? Strooi dat bouwsteentje gerust onze kant op. Misschien hangt hier straks niet alleen het werk, maar ook de mens erachter.

Geef een reactie