
CAPELLE HANGT AAN DE MUUR
Theater van Memorie – Thomasvaer & Pieternel
Capelle op weg naar 750 jaar!
Waarin Pieter een verjaardag voorbereidt en ontdekt dat niet alle bewoners op de uitnodiging staan.
Komt u maar mee. We beginnen hier. Bij dit schilderij.
Ja, er staat weinig op. Dat hoort zo. De schilder had graag wat meer mensen aangebracht, maar ik heb hem tegengehouden. Hij had al een man met een baard bedacht. Daarnaast een vrouw die iets in een pot roerde. Op de achtergrond een kind met een hond.
‘Waar heeft u die vandaan?’ vroeg ik. Uit zijn hoofd, bleek. Daar wonen doorgaans precies de mensen die een schilder nodig heeft.
Dus voorlopig kijkt u naar water, een strook land en een paar houten palen. Verderop wordt de voorstelling wat onduidelijk. Dat is geen mist. Dat is wat we niet weten.
Daar moet u in deze zaal een beetje aan wennen. We hangen hier liever een onzekerheid op dan dat we er ongemerkt iemand bij schilderen.
De verjaardag
In 2028 vieren we 750 jaar Capelle. Het jaartal waarmee we rekenen is 1278: het jaar waarin de naam Capelle voor het eerst schriftelijk voorkomt.
Een bruikbaar begin. Je moet voor een verjaardag tenslotte ergens een speld in de kalender steken.
Maar kijkt u nu eens naar het water op dit schilderij. En naar die palen. Die zijn ouder.
In het gebied dat nu Capelle aan den IJssel heet, woonden in de tweede eeuw na Christus al mensen. Ruim duizend jaar voordat de naam waarmee we onze verjaardag berekenen op papier verschijnt.
Ze waren dus nogal vroeg voor het feest. Of wij zijn een beetje laat met tellen. Dat ligt eraan aan welke kant van de uitnodiging u staat.
Ik zou overigens niet meteen zeggen dat Capelle daarmee bijna tweeduizend jaar bestaat. Mensen die op dezelfde plek wonen, vormen niet vanzelf door alle eeuwen heen dezelfde gemeenschap.
Een adres kan ouder zijn dan de naam op de deur. En tussen de ene bewoner en de volgende kan heel veel water zitten. Letterlijk, in dit geval.
Wat het hout ons vertelt
Komt u iets dichterbij. Niet aan de lijst hangen, alstublieft. Die is nieuwer dan de geschiedenis, maar niet noodzakelijk sterker.
Bij archeologisch onderzoek in Middelwatering-West zijn resten gevonden van een damconstructie uit de Romeinse tijd. Met houten palen en duikers: doorgangen waarmee water door een dam kan worden geleid. De onderzoekers vonden er ook Romeins aardewerk en een koperen munt van keizer Trajanus, geslagen in het jaar 101. De aanleg van de dam moet dus van daarna dateren.
Dat is wat we hebben. Hout. Aardewerk. Een munt. Geen presentielijst.
We weten niet hoe degene heette die hier een paal in de grond sloeg. Niet of die daar een goed humeur bij had. Ook niet wie er thuiskwam met de mededeling dat het vandaag eindelijk een beetje opschoot.
Ik zou u daar best een gesprek over kunnen laten horen.
Het water tot aan de enkels. Iemand die vindt dat die paal scheef staat. Een ander die zegt dat hij hem dan zelf maar moet vasthouden. U ziet het onmiddellijk voor u.
Maar dat zou ‘verbeelding’ zijn.
Een herkenbare scène is nog geen teruggevonden gebeurtenis. Daarom laat ik die mensen vandaag even buiten beeld. Hun werk is er wel.
Iemand heeft hout uitgezocht, versleept en geplaatst. Er is gebouwd aan een constructie die het water moest geleiden. Archeologen vonden hier niet alleen aanwijzingen voor bewoning, maar ook tastbare sporen van ingrijpen in de waterhuishouding.
Dat vind ik een behoorlijk begin.
Niet een naam op een gevel. Iets maken waardoor je ergens kunt blijven.
Geen keizer aan de keukentafel
Die munt is trouwens verleidelijk.
Voor je het weet heeft iemand opgeschreven dat hier Romeinen woonden en staat er op het volgende schilderij een legionair bij de voordeur.
Maar Romeins aardewerk vertelt ons niet zonder meer welke taal de gebruiker sprak. En een munt met een keizershoofd bewijst niet dat de eigenaar zichzelf iedere ochtend als Romein begroette.
Wat de vondsten hier laten zien, is dat bewoners Romeinse gebruiksvoorwerpen hadden en werkten aan hun natte leefomgeving. Hun namen en persoonlijke verhalen krijgen we daarmee niet terug.
Zo gaat dat met deze eerste bewoners. Van hun spullen weten we soms meer dan van henzelf. Dat is een vreemde vorm van voortbestaan.
Stelt u zich voor dat later van u alleen de waterkoker wordt gevonden. En dat iemand dan heel voorzichtig een conclusie trekt over uw beschaving.
De lege plek
U kijkt naar het midden van het schilderij. Daar had die vrouw met de pot moeten staan.
Ik heb de plek opengelaten.
Niet omdat vrouwen onbelangrijk waren. Juist omdat ik haar niet wil afschepen met een bezigheid die de schilder toevallig passend vond. Misschien begrijpt u nu ook waarom die man met de baard is verdwenen.
We weten dat er mensen waren. Maar daarmee hebben we nog niet het recht om hun gezichten, hun onderlinge verhoudingen en hun gedachten in te vullen alsof iemand ze heeft genoteerd.
Die lege plek vraagt iets van ons. Aandacht zonder herkenbaar portret. Belangstelling voor mensen van wie we niet eens weten hoe we hen moeten noemen.
Dat is lastiger dan stilstaan bij iemand met een standbeeld. Een standbeeld wijst zichzelf aan. Hier moet u zelf even blijven staan.
Voordat de naam er was
Over de naam Capelle komen we later te spreken. Over de kapel, het papier en het jaartal ook.
Vandaag wilde ik eerst deze bewoners binnenlaten. Niet als vergeten Capellenaren met terugwerkende kracht. We weten niet hoe zij hun woonplek noemden. Wel als mensen die hier waren voordat ons verhaal gewoonlijk begint. Hun dagelijks leven laat zich niet meer navertellen. Maar dat het er was, doet ertoe.
Wanneer straks de vlaggen hangen voor 750 jaar Capelle, mogen we best feestvieren. Graag zelfs. Ik zal mijn goede jasje laten luchten. Alleen moeten we niet denken dat vóór onze eerste vermelding de wereld hier nog op slot zat.Er was al water. Er werd al gewerkt. Er woonde al iemand.
Pieter kijkt nog even naar de lege plek tussen de palen. ‘We hebben hun namen niet,’ zegt hij. ‘Maar we kunnen wel een beetje plaats voor ze maken.’
