
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Pieter kreeg onlangs een uitnodiging van de gemeente Capelle aan den IJssel. Of hij wilde meedenken over de samenleving van 2040.
Dat is nogal wat.
Pieter is gewend om vooruit te kijken. Meestal tot aan de koelkast, omdat daar soms nog iets lekkers staat. Maar 2040? Dat vraagt om een iets ruimere blik.
De gemeente wil weten hoe Capelle er over veertien jaar uit zou moeten zien. Het gaat over rondkomen, gezondheid, meedoen, jeugd, buurten en voorzieningen.
Prachtige onderwerpen.
Maar als Pieter één woord mocht omcirkelen, onderstrepen én er voor de zekerheid nog een dikke pijl bij mocht tekenen, dan zou dat woord inclusie zijn.
Want inclusie is wat Pieter betreft niet: “We hebben ook iets georganiseerd voor mensen die normaal gesproken niet zo makkelijk meedoen.”
Nee.
Inclusie is: we richten onze samenleving zó in dat mensen niet eerst hoeven uit te leggen waarom ze erbij horen.
Niet iedereen hoeft hetzelfde te zijn
Dat klinkt misschien eenvoudig. En dat is het natuurlijk niet.
Want mensen verschillen. In leeftijd, mogelijkheden, inkomen, achtergrond, gezondheid, taal, talenten, voorkeuren en eigenaardigheden. Gelukkig maar.
Een samenleving waarin iedereen hetzelfde is, lijkt Pieter vooral een heel saaie samenleving.
Inclusie betekent daarom niet dat we van iedereen dezelfde Capellenaar proberen te maken. Het betekent dat we ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen op een manier die bij hem of haar past. En daar begint het niet bij een formulier.
Het begint bij een bankje. Een bankje. Ja, een bankje. Een bankje waarop een oudere even kan uitrusten. Waar een jongere naast kan zitten. Waar twee mensen met elkaar aan de praat raken. Waar iemand die zich een beetje verloren voelt toevallig een bekende tegenkomt.
Dat lijkt klein. Maar misschien is juist dát inclusie.
De sociale basis als dorpsplein
Pieter gelooft sterk in een samenleving waarin mensen elkaar weer gewoon kunnen tegenkomen. Niet alleen wanneer er een probleem is. Niet pas wanneer iemand een indicatie nodig heeft. Niet nadat er een professional is toegewezen. Maar gewoon. Bij de koffie. Tijdens het wandelen. In de buurttuin. Bij een maaltijd. In de bibliotheek. Op het voetbalveld.
Tijdens een potje petanque – want ook daar kan een mens onverwacht veel sociale contacten aan overhouden.
De sociale basis is daarmee eigenlijk het dorpsplein van de moderne stad. Een plek waar je niet eerst een afspraak hoeft te maken om mens te mogen zijn.
Daarom zou Capelle wat Pieter betreft niet alleen moeten investeren in projecten, maar vooral in blijvende plekken, activiteiten en mensen. Een buurthuiskamer die er morgen ook nog is. Een wijkcentrum waar je gewoon binnenloopt. Een park waarin kinderen, ouders en ouderen elkaar tegenkomen.
Een buurtmaaltijd die iedere week terugkomt. Een buurtverbinder die mensen kent – en vooral mensen kent die zichzelf niet zo snel aanmelden.
Want herhaling doet iets bijzonders.
Vandaag is iemand een onbekende. Volgende week een gezicht. Een maand later een bekende. En misschien na een tijdje iemand aan wie je vraagt: “Goh, hoe gaat het eigenlijk met je?”
Dat is geen beleidsinstrument. Dat is samenleving.
Ontmoeten met een reden
Pieter zou daarom ook oppassen met activiteiten die speciaal bedoeld zijn voor ‘eenzame mensen’. Daarmee plak je al snel een etiket op iemand.
Organiseer liever een maaltijd omdat samen eten gezellig is.
Een wandelgroep omdat wandelen gezond is. Een muziekavond omdat muziek leuk is. Een repaircafé omdat die kapotte broodrooster toch echt ooit gerepareerd moet worden.
En vervolgens gebeurt er iets moois. Mensen ontmoeten elkaar. De één neemt de ander mee. Iemand blijkt handig met computers. Een ander kent de weg naar de gemeente. Een buurman rijdt iemand naar een afspraak. Een mevrouw zet voor haar nieuwe buurvrouw een pannetje soep voor de deur.
Niemand heeft daarvoor een indicatie nodig.
Gelukkig maar.
En dan de wijk zelf
Inclusie zit trouwens niet alleen in mensen. Ook stenen kunnen uitsluiten. Een ontoegankelijke stoep. Een onveilige wandelroute. Geen bankje. Geen beschutting. Een bushalte waar je met een rollator nauwelijks kunt komen. Een speelplek die alleen aantrekkelijk is voor kinderen van één leeftijd. Een gebouw waar iedereen welkom is, maar niemand naar binnen kan.
Dat zijn geen details. Dat is inclusie.
De fysieke omgeving moet uitnodigen tot ontmoeten, verblijven en meedoen. En misschien moeten we daar bij het ontwerpen van de stad eens beginnen met een eenvoudige vraag: “Kunnen mensen hier elkaar tegenkomen?” Niet alleen: “Past het binnen de norm?”
Wat Pieter in 2040 graag ziet
Als Pieter één advies aan Capelle mocht meegeven, zou het ongeveer dit zijn: Investeer niet alleen in voorzieningen voor mensen die niet mee kunnen doen. Investeer vooral in een samenleving waarin mensen elkaar helpen om mee te kunnen doen.
Dat vraagt om drie dingen.
- Nabijheid. Plekken waar mensen elkaar vanzelf tegenkomen
- Menselijke aandacht. Mensen die niet alleen verwijzen, maar verbinden.
- Eigenaarschap. Bewoners die niet uitsluitend mogen vertellen wat professionals voor hen moeten organiseren, maar zelf ruimte en vertrouwen krijgen om iets te doen.
En misschien nog een vierde.
Geduld.
Want een inclusieve samenleving bouw je niet met een projectplan van twaalf maanden. Vertrouwen heeft geen subsidietermijn. Een buurt wordt geen gemeenschap omdat er één keer een buurtfeest is geweest. En een mens voelt zich niet ergens bij horen omdat er op een folder staat: “Iedereen is welkom.”
Je moet het kunnen merken. Aan de deur. Op straat. Op het plein. Bij de koffie. Aan het loket. En vooral: aan de manier waarop we naar elkaar kijken.
Dus, Capelle aan den IJssel, op weg naar 2040? Maak er vooral geen samenleving van waarin iedereen keurig binnen de lijntjes past. Maak er een samenleving van waarin mensen verschillend mogen zijn, elkaar kennen, elkaar tegenkomen en elkaar nodig mogen hebben.
Want inclusie begint misschien helemaal niet met iemand uitnodigen. Inclusie begint ermee dat je de deur nooit dichtdoet.
