Het mysterie van het statiegeldflesje

Pieters’ Daglicht over Denkdingen

Pieter heeft een haat-liefdeverhouding met statiegeld.

Niet met het principe. Het principe vindt hij namelijk prachtig. Je koopt iets, je betaalt een beetje extra, je drinkt het op en vervolgens krijg je dat beetje extra terug als je de verpakking weer netjes inlevert.

Briljant. Een soort financiële opvoeding voor volwassenen.

Alleen heeft Pieter inmiddels ontdekt dat het systeem in de praktijk verdacht veel lijkt op een escape room. Zonder aanwijzingen. En met een automaat die soms meer persoonlijkheid heeft dan de gemiddelde deelnemer aan een gemeentelijke informatieavond.

Het begint al bij de supermarkt.

Pieter staat daar met een tas vol lege blikjes en flessen. Een hoeveelheid waarvan een buitenstaander zou kunnen denken dat hij zojuist een klein dorpsfeest heeft georganiseerd.

Dat heeft hij niet. Hij heeft gewoon een paar dagen dorst gehad.

Hij loopt naar de statiegeldautomaat. De eerste fles. Biep. De tweede. Biep. De derde. Biep. De vierde wordt geweigerd.

ONGELDIGE VERPAKKING.

Pieter kijkt naar het blikje. Het blikje kijkt terug. Voor zover een blikje kan terugkijken. Pieter draait het om. Geen deuk. Geen kauwgom. Geen verdachte inhoud. Niets. Hij probeert het nogmaals.

ONGELDIGE VERPAKKING.

Dan komt er iemand achter hem staan. Zo iemand die geen haast heeft, maar toch nadrukkelijk met zijn boodschappenkarretje tegen je kuiten begint te parkeren.

Pieter probeert het blikje ondersteboven. Op z’n kant. Met een kleine aanmoediging. Niets. De automaat heeft gesproken. En een automaat spreekt tegenwoordig met het gezag van een opperrechter.

Uiteindelijk geeft Pieter het op. Het blikje verdwijnt in de afvalbak. En daar zit precies het probleem. Want statiegeld werkt. Dat staat buiten kijf. Als mensen weten dat er geld aan een verpakking zit én als het gemakkelijk is om die verpakking weer in te leveren, komt er aanzienlijk meer terug.

Minder zwerfafval. Meer recycling. Minder waardevolle grondstoffen die ergens langs een sloot liggen te wachten tot moeder natuur ze na ongeveer driehonderd jaar eindelijk een beetje heeft verwerkt.

Dat is winst. Maar gemak is geen luxe. Gemak is een voorwaarde. Want de consument is een merkwaardig wezen. Geef hem een statiegeldflesje en een inleverpunt op vijftig meter afstand en hij brengt het terug. Geef hem hetzelfde flesje en laat hem er drie kilometer voor omrijden, twee kwartier wachten en vervolgens ontdekken dat de automaat buiten gebruik is…

Dan ontstaat er ineens een heel andere vorm van milieubewustzijn. Dan denkt hij: Ach, het is maar vijftien cent. En daar gaat het flesje.

De nieuwe plannen willen daar verandering in brengen. Meer innamepunten. Meer duidelijkheid. Een bredere statiegeldplicht voor plastic flessen tot en met drie liter. En meer mogelijkheden om grote hoeveelheden in één keer in te leveren.

Dat laatste klinkt Pieter als muziek in de oren.

Want er zijn huishoudens waar inmiddels complete logistieke processen zijn ontstaan.

In de garage staan zakken. In de bijkeuken staan zakken. In de auto liggen zakken. En ergens staat waarschijnlijk een statiegeldzak die niemand meer durft aan te raken omdat men vermoedt dat daar inmiddels een eigen ecosysteem in is ontstaan.

Bulkautomaten kunnen daar een uitkomst zijn. Gewoon alles erin. Geen flesje voor flesje alsof je een sollicitatiegesprek voert met een robot. 

En misschien is dat wel de kern. Als we willen dat mensen ander gedrag vertonen, moeten we niet alleen zeggen wat ze moeten doen. We moeten het ook mogelijk en aantrekkelijk maken om het te doen. Dat is een les die verder reikt dan blikjes en plastic flessen.

In beleid wordt nogal eens gedacht dat de bedoeling vanzelf leidt tot het gewenste gedrag.

Dat is een gevaarlijke aanname. Mensen zijn geen beleidsnota’s. Ze hebben haast. Ze hebben kinderen. Ze vergeten dingen. Ze hebben een tas die scheurt op het moment dat het absoluut niet uitkomt. En ze hebben soms een automaat tegenover zich die besluit dat een keurig leeg blikje niet bestaat.

Dus ja. Pieter juicht het nieuwe statiegeldbeleid toe. Maar hij heeft één dringend verzoek. Maak het systeem vooral zo eenvoudig dat zelfs Pieter het begrijpt. Want als een mens na drie pogingen nog steeds moet googelen of een verpakking wel of geen statiegeld heeft, is er iets mis. 

De consument moet niet worden opgeleid tot statiegeldwetenschapper. Hij moet gewoon zijn lege flesje kwijt kunnen. Dichtbij. Duidelijk. Snel.

En liefst zonder dat er achter hem iemand met een winkelkarretje staat te zuchten.

Want uiteindelijk gaat het helemaal niet om die vijftien of vijfentwintig cent. Het gaat om iets veel waardevollers. Om de grondstoffen die we terugwinnen. Om de rommel die we níét achterlaten. En om de simpele gedachte dat we spullen niet automatisch als afval hoeven te beschouwen zodra ze leeg zijn.

Misschien moeten we het statiegeld daarom niet zien als een bedrag dat je terugkrijgt. Maar als een kleine beloning voor goed gedrag.

En als Pieter ergens vóór is, dan is het wel voor een systeem waarin goed gedrag niet alleen wordt gevraagd… maar ook een beetje makkelijker wordt gemaakt.

Pieter kijkt nog één keer naar zijn verzameling lege blikjes. Hij pakt zijn jas. De statiegeldzak mee. En loopt richting supermarkt. De automaat staat er nog. Pieter ook. De strijd om de vijftien cent kan beginnen.

Geef een reactie