
En andere dingen die narcisten zeggen vlak voor de ontploffing
Pieter werkte ooit voor een leidinggevende die charisma verwarde met leiderschap, kritiek met verraad en sarcasme met humor. Een hilarische maar ongemakkelijk herkenbare blog over ego’s, macht en waarom sommige bazen vooral applaus zoeken.
Sommige mensen hebben een narcist als partner gehad. Anderen als buurman. Pieter? Die had er eentje als leidinggevende. Dat is een beetje alsof je stage loopt bij een kruising tussen Napoleon, een motivational speaker van AliExpress en een labrador met een Twitter-account.
Pieter moest eraan denken toen hij het verslag las van Trump op het White House Correspondents’ Dinner. Dat ongemakkelijke lachen. Dat eeuwige “ik respecteer jullie allemaal” vlak voordat de vlam in de pan vliegt. Dat gevoel dat iedereen in de zaal collectief dacht: “O jongens… daar gáán we weer.”
Want narcisten hebben een bijzonder talent. Ze kunnen een ruimte binnenlopen alsof ze de zon persoonlijk hebben aangezet. Eerst charme. Dan theater. Dan slachtofferschap. Dan oorlog. Soms allemaal binnen drie minuten.
Pieter herinnert zich nog de eerste werkdag.
“Bij ons doen we het anders,” zei de baas terwijl hij met twee vingers espresso dronk alsof hij auditie deed voor The Godfather aan de Maas. “Ik houd van eerlijke mensen. Transparantie. Openheid. Vertrouwen.”
Binnen vierentwintig uur wist Pieter:
- Openheid betekende: jij vertelt alles.
- Transparantie betekende: hij leest je mailbox.
- Vertrouwen betekende: hij vertrouwt niemand.
De man kon complimenten uitdelen alsof hij lintjes regende op Koningsdag. “Pieter, jij bent een briljante denker.” Om drie uur later tegen een collega te zeggen dat Pieter “strategisch nog niet helemaal gaar” was.
En altijd die humor.
Narcisten denken namelijk dat ze geestig zijn. Dat is fascinerend om te zien. Het lijkt een beetje op een oom die na drie bier karaoke doet en denkt dat hij Freddie Mercury ís. Alleen heeft deze oom toevallig budgetverantwoordelijkheid en toegang tot HR.
De baas maakte ook grappen tijdens vergaderingen. “Wij zijn hier één grote familie.” Niemand lachte. Dat kwam ook omdat er die ochtend drie mensen waren ontslagen via een agendaverzoek met de titel: “Even bijpraten 🙂”.
Hij had eveneens een bijzondere relatie met kritiek. Zodra iemand een inhoudelijke vraag stelde, reageerde hij alsof de geallieerden opnieuw in Normandië waren geland. “Interessant dat jij dit vraagt,” zei hij dan langzaam. “Heel interessant.”
Iedereen wist: nu wordt het gevaarlijk. Er volgde dan een monoloog van twintig minuten waarin hij uitlegde dat hij eigenlijk visionair was, verkeerd werd begrepen, slachtoffer was van negativiteit én de enige was die de organisatie kon redden.
Dat stukje uit het artikel over Trump die zei dat sarcasme niet goed werkt bij de pers? Pieter schoot hardop in de lach. Zijn voormalige baas gebruikte ook altijd “sarcasme” als ontsnappingsroute. “Je moet mensen ook niet zo serieus nemen.”
Vertaald uit narcistisch Nederlands betekent dat: Ik meen exact wat ik zei, maar als jij boos wordt is het ineens een grapje.
Het vermoeiende aan zulke figuren is niet eens de ijdelheid. Die kun je nog beschouwen als folkloristisch. Nee, het slopende zit in de permanente zwaartekracht van hun ego. Alles draait eromheen.
Een teamoverleg wordt een TED Talk over hun genialiteit. Een fout wordt een sabotagecomplot. Een compliment aan een collega voelt voor hen als economische krimp.
En toch – hier komt het ongemakkelijke deel – lopen organisaties er vaak achteraan alsof de rattenvanger van Hamelen net een managementboek heeft geschreven.
Waarom? Omdat narcisten in het begin vaak precies brengen waar systemen gevoelig voor zijn:
- Grote woorden.
- Grote beloften.
- Groot zelfvertrouwen.
- Groot LinkedIn-bericht met “trots op dit geweldige team”.
Ze ogen daadkrachtig in een wereld die onzeker is. Ze praten sneller dan anderen kunnen nadenken. En voordat iemand vraagt “maar klopt dit eigenlijk?”, hangt er al een roll-upbanner in de hal met kernwaarden.
Pieter zag ooit een collega voorzichtig zeggen: “Misschien moeten we eerst luisteren naar de werkvloer.” De baas keek alsof iemand in zijn cappuccino had gehoest. “Visie,” sprak hij plechtig, “ontstaat niet onderaan.” Dat bleek. Onderaan ontstond vooral ziekteverzuim.
Het tragikomische is dat narcisten vaak eindigen zoals Trump op dat diner: omringd door mensen die nog wel lachen, maar nét te laat, nét te hard of nét uit angst. De zaal voelt het. Iedereen voelt het. De grap is niet meer de grap. De grap ís de situatie geworden.
En ergens is dat ook de serieuze ondertoon van dit verhaal.
Want achter alle theatrale onzin zit echte schade. Teams die murw worden. Professionals die aan zichzelf gaan twijfelen. Mensen die hun creativiteit inruilen voor risicomanagement. Organisaties waar eerlijkheid verdwijnt omdat niemand zin heeft in de volgende explosie.
De les die Pieter eraan overhield is eigenlijk simpel. Kijk minder naar charisma. Kijk beter naar gedrag. Naar hoe iemand reageert op tegenspraak. Hoe iemand praat over mensen zonder macht. Hoe vaak “ik” voorkomt in een zin van drie woorden.
Want leiderschap zonder zelfreflectie eindigt meestal in applaus dat klinkt alsof iemand verplicht op een kinderfeestje zit.
En geloof Pieter: als iemand élke dag zegt dat hij geniaal is, is dat meestal omdat niemand anders het nog doet.
