
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Vanuit mijn campingstoel in Frankrijk keek ik naar een vlinder die overduidelijk geen haast had.
Dat alleen al maakte hem verdacht.
Nederlandse vlinders lijken tegenwoordig agenda’s te hebben. Ze vliegen van lavendel naar margriet alsof ze onderweg zijn naar een kwartaaloverleg. Deze Franse vlinder daarentegen dobberde ontspannen door de lucht alsof hij een artistieke subsidie had ontvangen om drie maanden lang vrijblijvend te fladderen.
En hij was niet alleen.
Overal zag ik vlinders. Groengele exemplaren die op wegvliegende blaadjes leken. Witte vlinders met een aderenstelsel in hun vleugels dat deed denken aan glas-in-loodramen uit een eeuwenoude kathedraal. Grote, kleine, bontgekleurde en uiterst bescheiden vlinders. Een complete luchtmacht van elegantie.
Ik betrapte mezelf op een gedachte. “Vroeger zag je er veel meer.”
Een gevaarlijke gedachte. Niet omdat ze onwaar hoeft te zijn, maar omdat het beginwoord “vroeger” vaak een achterdeur is waardoor de romantiek ongezien naar binnen sluipt.
Want wat bedoelen we eigenlijk met vroeger? De tijd waarin de zomers altijd zonnig waren? Toen kinderen buiten speelden? Toen iedereen elkaar kende? Toen de tomaten nog naar tomaten smaakten, de televisie beter was, de muziek mooier klonk en de buurman zijn heg nog met liefde snoeide?
Het probleem met herinneringen is dat ze zich gedragen als vastgoedmakelaars. Ze laten uitsluitend de mooiste kamers zien en verzwijgen de lekkage in het dak.
De wereld waarin je opgroeide ligt voorgoed achter je. Dat is misschien wel de tragiek van de nostalgicus. Niet dat het verleden verdwenen is, maar dat het steeds mooier wordt naarmate het verder weg raakt.
Terwijl ik naar de vlinders keek, moest ik denken aan uitspraken van Forum voor Democratie en in het bijzonder aan opmerkingen van Lidewij de Vos over teruggaan naar hoe Nederland ooit was.
Dat roept bij mij een vraag op. Willen sommige mensen terug naar een Nederland dat werkelijk heeft bestaan? Of naar een Nederland dat voornamelijk bestaat uit herinneringen, verlangens en zorgvuldig geselecteerde foto’s uit vergeelde familiealbums?
Want als je goed kijkt naar de geschiedenis, blijkt die zelden zo overzichtelijk als nostalgie ons wil doen geloven.
Neem het woningtekort.
Dat ontstond niet op een dinsdagochtend om kwart over elf doordat één groep mensen ineens besloot massaal een huis te zoeken. Het is het resultaat van jarenlang beleid, politieke stilstand, economische keuzes, demografische ontwikkelingen en dossiers die zo ingewikkeld zijn geworden dat zelfs experts elkaar soms aankijken alsof ze samen een handleiding van een Zweedse kast proberen te ontcijferen.
Maar complexiteit verkoopt slecht. Een simpel verhaal verkoopt uitstekend. Het menselijk brein houdt van overzicht. Van helden en schurken. Van oorzaak en gevolg. Van één duidelijke schuldige. Dat geeft rust.Al is het vaak een schijnrust.
Wij mensen hebben bovendien een bijzondere hobby: het projecteren van onze eigen spanningen op anderen. Als iets ingewikkeld voelt, zoeken we graag een overzichtelijk doelwit. Dat geldt voor burgers, opiniemakers en politici.
“Ik hou niet van psychologiseren,” hoor je dan regelmatig. Jammer eigenlijk. Want een beetje psychologie kan verrassend verhelderend zijn.
Wie zicht heeft op zijn eigen angsten, frustraties en onzekerheden hoeft ze minder vaak op anderen te plakken. Wie begrijpt waarom hij boos is, heeft minder behoefte om voortdurend iemand anders de schuld te geven.
En daar zat misschien wel de les van de vlinders.
Geen enkele vlinder probeert terug te vliegen naar de rups die hij ooit was. Hij draagt het verleden met zich mee, maar woont er niet meer.
Misschien geldt dat ook voor landen. En voor mensen.
Het verleden verdient herinnering. Geen aanbidding.
Ondertussen landde een spierwitte vlinder op een lavendelbloem, klapte zijn vleugels open en dicht en leek even naar mij te kijken.
Alsof hij wilde zeggen: “Pieter, geniet van wat er is. Je kunt niet terug naar vroeger. Maar je kunt wel goed kijken naar vandaag.”
Daar had die vlinder, vervelend genoeg, volledig gelijk in.
