De geopolitiek van het nachtkastje

Er zijn van die nieuwsberichten die zich niet meteen laten plaatsen. Dat de benzine duurder wordt door oorlog, vooruit. Dat brood duurder wordt door misoogsten, ook nog. Maar dat condooms duurder worden door oorlog in Iran – dat klinkt als een grap die iemand om kwart over elf aan een statafel verzint, met een schaal halfwarme bitterballen binnen handbereik en een plotselinge behoefte om de geopolitieke kwetsbaarheid van intimiteit te duiden.

Toch is het serieus. Ergens tussen olie, logistiek, grondstoffen en wereldhandel blijkt zelfs het meest persoonlijke huishoudartikel niet veilig voor internationale escalatie. U denkt misschien: wat heeft mijn nachtkastlade te maken met een zeestraat aan de andere kant van de wereld? Meer dan geruststellend is.

We leven namelijk in een tijd waarin alles met alles samenhangt, behalve het beleid met de werkelijkheid. Een oorlog daar betekent duurdere energie hier. Duurdere energie betekent hogere productiekosten. Hogere productiekosten betekenen dat ergens een inkoopmanager met wallen tot op zijn sleutelbeen moet besluiten of bescherming nog wel binnen het kwartaalbudget past. En zo kan het gebeuren dat geopolitiek zich uiteindelijk meldt op de rand van het bed, onuitgenodigd, in nette economische termen, maar met potentieel zeer onpraktische gevolgen.

Het wonderlijke is niet eens dat condooms duurder worden. Het wonderlijke is dat we dat kennelijk verrassend vinden. Alsof globalisering een abstract begrip is voor mensen in blauwe pakken met PowerPoints, en niet gewoon een systeem waarin zelfs een avondje verstandige voorzorg afhankelijk blijkt van scheepvaartroutes, olieprijzen en fragiele internationale verhoudingen. De wereldmarkt ligt dus niet alleen op de beursvloer, maar ook in het badkamerkastje. Dat is toch een inzicht waarvoor je liever niet eerst het bonnetje bekijkt.

Er zit ook iets tragikomisch in. Jarenlang is verantwoord gedrag gepromoot met campagnes, foldermateriaal, lespakketten, spotjes en vriendelijke GGD-medewerkers met een iets te opgewekt verhaal over keuzes en gevolgen. Veilig vrijen was niet alleen verstandig, het was ook bereikbaar, laagdrempelig en bij voorkeur gratis uit een bakje mee te grissen. En nu zouden we dus kunnen belanden in een werkelijkheid waarin de moraal overeind blijft, maar de prijs meebeweegt met militaire spanningen. Dan krijgt de oude uitdrukking “voorkomen is beter dan genezen” ineens een kleine letter onderaan: onder voorbehoud van de internationale marktsituatie.

Dat is het moment waarop satire vanzelf de kamer binnenloopt. Want stel je voor dat iemand dit beleidsmatig moet uitleggen. “Wij constateren een oplopende drempel in preventief intiem gedrag als gevolg van externe geopolitieke volatiliteit.” Dat is ambtelijke taal voor: mensen willen best verantwoordelijk zijn, maar het moet niet voelen alsof je voor een romantische avond eerst een investeringskrediet moet aanvragen.

En daar wordt het minder grappig. Want prijsstijgingen raken nooit iedereen hetzelfde. Voor de één is een duurder pakje condooms een lichte irritatie, iets tussen een te dure cappuccino en parkeerkosten in de binnenstad. Voor de ander is het precies het soort ogenschijnlijk klein bedrag dat bepaalt of iets nog gebeurt zoals verstandig is, of zoals het toevallig uitkomt. Publieke gezondheid sneuvelt zelden in grote dramatische gebaren; meestal sterft ze in kleine praktische bezwaren. Te duur, te ver, niet handig, morgen misschien.

Daar zit de echte boodschap. Als zelfs preventiemiddelen afhankelijk worden van mondiale spanningen, dan moeten we ophouden gezondheid te behandelen als een individuele hobby met kassabon. Toegang tot bescherming is geen luxeartikel, geen sfeerproduct, geen extraatje voor wie zijn leven administratief en financieel op orde heeft. Het is onderdeel van volksgezondheid, van autonomie, van schade voorkomen voordat die ontstaat – en dus van beschaving, als we eens een groot woord mogen gebruiken voor iets dat meestal naast aspirines en pleisters ligt.

Misschien is dat wel de les van dit absurde nieuwsfeit: dat kwetsbaarheid zich niet altijd aankondigt met sirenes. Soms komt ze vermomd als prijsverhoging. Soms zit wereldpolitiek niet in een debatstudio, maar in een drogisterijschap. En soms blijkt vrede niet alleen iets voor diplomaten en generaals, maar ook voor mensen die gewoon proberen een beetje verantwoord, veilig en zonder financiële tegenwind hun leven te leiden.

Dus ja, condooms duurder door oorlog in Iran – het klinkt als een zin uit een dystopische scheurkalender. Maar het vertelt iets wezenlijks over onze tijd. Dat niets meer ver weg is. Dat zelfs intimiteit aan de wereldeconomie hangt. En dat goed beleid misschien begint met een eenvoudige vraag: als we willen dat mensen verstandige keuzes maken, waarom maken we het ze dan zo moeilijk?

Misschien moet dat op een poster. In stevige letters. Naast een afbeelding van een winkelrek, een wereldkaart en een zeer bezorgde inkoper.

Geef een reactie