
Pieters’ Pamflet
Ergens in een vakantiehuisje in Hoenderloo zit een 14-jarig meisje.
Volgens het systeem heeft ze “dagbesteding”. In het echt zit ze de hele dag op haar telefoon. De begeleider is er soms, soms niet. De gemeente betaalt 2.200 euro per etmaal. Zeg maar een middenklasse maandhuur per dag.
Welkom in de nieuwe jeugdzorg: de ANWB van de noodzorg, met standplaatsen op camping, bungalowpark en recreatiepark. We zijn druk bezig de gesloten jeugdzorg af te bouwen – omdat opsluiten achter hoge hekken niet menswaardig is – en creëren ondertussen een nieuw soort mini-gevangenissen met wifi en een skottelbraai.
Het heet vooruitgang, maar voelt verdacht veel als een omweg.
Reikwijdte: waar gaat het hier nou echt over?
Op papier gaat het over “onhandelbare jongeren”. In het echt gaat het over de reikwijdte van ons fatsoen.
- Jongeren die suïcidaal zijn, gewelddadig, volgelopen met trauma’s en mislukkingen.
- Instellingen die “nee” zeggen: te moeilijk, te risicovol, geen plek, niet ons profiel.
- Gemeenten die wél verantwoordelijk zijn, maar geen echte knoppen meer om aan te draaien.
- En dus belanden jongeren in een vakantiehuisje met 1-op-1-begeleiding, dag en nacht, maand in maand uit.
Reikwijdte dus. Niet alleen van beleid, maar van wat we als samenleving nog redelijk vinden. Hoe ver rijkt onze zorg als het ingewikkeld wordt? Tot de voordeur van de instelling? Tot de begrotingsregel van het college? Of tot aan het leven van dat meisje in Hoenderloo?
Want haar leven speelt zich niet af in beleidskaders. Haar leven speelt zich af tussen een bank, een mobiel en een begeleider die misschien komt, misschien te laat komt, en meestal weer snel weg is.
Tussen beleid en leefwereld: de camping als verdwijnpunt
De kloof tussen beleid en leefwereld is zelden zo tastbaar als op een vakantiepark buiten het hoogseizoen. Op ministerie en gemeentehuis gaat het over “afbouw gesloten jeugdzorg”, “transformatie”, “ambulantisering”. Mooie woorden, die op papier hetzelfde zeggen: we willen het beter en menselijker doen.
Op het vakantiepark is het simpel: daar woon je. Alleen. Met een vreemde. Je vrienden zitten op school. Jij niet. De buurman is een opa met een klapkar. Jij bent “die moeilijke jongere met begeleiding”.
Dat wat beleid noemt: “tijdelijk, intensief arrangement”. Voelt in de leefwereld als:
- Ik hoor nergens bij.
- Alles in mijn leven is “probleem”.
- Er is altijd iemand die op me let, maar niemand die echt naar me luistert.
We hebben het systeem netjes “gedecentraliseerd” – en ondertussen raakt de jongere zelf steeds verder uit beeld. We spreken over aantallen, trajecten, tarieven. Niet over hoe het is om 13 of 14 te zijn en als onoplosbaar probleem van camping naar camping te worden gereden.
Geld als excuus: te duur… behalve als het nóg duurder is
Er was ooit een argument tegen kleinschalige, specialistische behandelhuizen: te duur. Kostbaar personeel, 24/7 bezetting, kleine groepen, veel zorg eromheen. Ik hoor het bestuurders en inkopers letterlijk zeggen: “Dat is financieel niet houdbaar.”
En nu? Nu betalen we rustig zeven ton tot meer dan een miljoen per jongere per jaar voor noodconstructies in een vakantiehuisje. Zonder school. Zonder volwaardig behandelprogramma. Zonder perspectief.
Dus blijkbaar is duur niet het probleem. We zijn alleen bereid om ‘zinloos duur’ te betalen.
We zetten geld pas echt ruimhartig in als het:
- Ad hoc is (want crisis!)
- Niet structureel is (want dan tikt het de meerjarenbegroting)
- En vooral: niet al te veel vragen stelt aan het systeem zelf (want dat moet vooral blijven zoals het is).
Goede hulp – kleinschalig, specialistisch, met doorlopende behandeling en duidelijke doelen – kost inderdaad geld. Maar slechte hulp kost meer. Niet alleen in euro’s, maar in mensenlevens, strafbladen en vastgelopen toekomsten.
De buitenlandse les: minder drama, meer structuur
In andere landen zijn ze niet heiliger, maar soms iets consequenter. Daar zie je bijvoorbeeld:
- Thuisprogramma’s die echt intensief zijn: kleine caseload, 24/7 bereikbaarheid, hele gezin erbij. Niet één uurtje hulp per week, maar tijdelijk hulp als hoofdmoot van het leven.
- Kleine behandelhuizen voor de allerzwaarste groep, met een duidelijk doel: zo kort mogelijk, zoveel mogelijk behandelen, meteen werken aan terugkeer. Niet parkeren, maar keren.
- Landelijke regie: de zwaarste zorg is niet een hobby van een paar bevlogen gemeenten, maar een nationale verantwoordelijkheid. De vraag is niet óf er plek is, maar waar.
Het grote verschil? Men doet daar minder alsof complexiteit regionaal “oplossingsneutraal” is. Men zegt: sommige dingen zijn zó zwaar, die móeten we samen organiseren. Met zekerheid, met kwaliteit, en ja: met geld.
Wat nu? Een paar ongemakkelijke maar logische stappen
Als we de camping-jeugdzorg echt willen stoppen, dan moeten we een paar dingen durven toegeven.
- De zwaarste jongeren zijn geen “restcategorie”
Niet iedereen kan in een regulier traject met wat extra ondersteuning. Er is een kleine groep jongeren die écht hoogspecialistische, intensieve zorg nodig heeft. Die groep bestaat. Het wordt tijd dat ons stelsel hen ook erkent.
Noodopvang is geen zorg
Een vakantiehuisje met constante begeleiding, maar zonder inhoudelijk programma, is geen hulptraject. Het is bewaarplicht. Bewaren kan nodig zijn – maar dan met een duidelijke einddatum en koppeling aan behandeling. Niet als eindstation voor wie nergens anders past.
We moeten anders naar kosten kijken
Niet alleen: “Wat kost dit per jaar in ons jeugdbudget?” Maar: “Wat kost het als we geen fatsoenlijke zorg bieden?”
Denk aan:
- Herhaalde crisissen
- Politie en justitie
- Levenslange uitkeringen
- Ziekenhuisopnames, psychiatrie, Wlz
- En: een leven waarin iemand nooit echt op gang komt.
- Landelijke verantwoordelijkheid voor specialistische zorg
Gemeenten kunnen veel, maar niet alles. Een handvol jongeren per jaar met extreem complexe problematiek laat geen nette businesscase “per regio” toe. Dat vraagt een landelijke aanpak, vaste plekken, en langdurige financiering. Zónder aanbestedingscircus, mét duidelijke kwaliteitsnormen.
Waarom het ertoe doet
Je kunt dit zien als een technisch probleem in de jeugdzorg.
Een stelselvraagstuk. Een financieringskwestie. Maar onder de stelseltaal ligt een simpele kwestie: Wat vinden we dat een jongere mag verwachten als het leven echt misgaat?
- Een plek waar je wordt opgesloten zonder toekomstperspectief?
- Een vakantiehuisje met een begeleider aan de andere kant van de muur en een mobiel als enige venster op de wereld?
- Of een omgeving die zegt: dit wordt zwaar, dit kost geld, maar we gaan het wél goed doen – met jou, niet over jou?
Pieters’ Pamflet is geen beleidsnotitie. Ik hoef geen dekking op de begroting te vinden. Ik mag hardop zeggen wat ergens iedereen al weet:
We betalen nu meer voor nood dan het ons zou kosten om het fatsoenlijk te regelen. We accepteren meer schade dan nodig is, omdat we banger zijn voor vaste lasten dan voor vastgelopen levens.
Misschien is het tijd om die reikwijdte weer eens om te draaien: Niet: “Hoe ver reikt ons budget?” Maar: “Hoe ver reikt onze verantwoordelijkheid voor kinderen die we zelf tot probleem hebben verklaard?”
En dan, heel praktisch, één simpele afspraak: Geen kind meer dat langer dan een paar weken in een vakantiehuisje wordt geparkeerd zonder onderwijs, behandeling en perspectief.
De rest – wetten, afspraken, geldstromen – volgt daar maar netjes uit.
#jeugdzorg #GeslotenZorg #SociaalDomein #beleid #leefwereld #jeugdbeleid #gemeenten #transformatie #PietersPamflet

[…] pamflet “De ANWB van de noodzorg” legt de vinger op de zere plek: we betalen goud voor nood, terwijl we weigeren koper te investeren […]
[…] De ANWB van de noodzorg staat een 14-jarig meisje in een vakantiehuisje in Hoenderloo symbool voor deze verkeerde afslag. […]