
En de dag dat Nederland ineens ging wandelen
Pieters’ Daglicht over Denkdingen
Sommige historische gebeurtenissen onthoud je niet omdat ze in een geschiedenisboek staan, maar omdat je ze zelf hebt meegemaakt terwijl je net probeerde fooi te krijgen van mensen die hun schnitzel nog niet hadden verteerd.
Zo herinner ik mij de autoloze zondag.
Het was 1973. Ik was zeventien. En ik werkte in de horeca bij Van der Valk Molenhoek.
Dat was een tijd waarin mannen nog grote snorren hadden, vrouwen permanenten droegen die bestand waren tegen windkracht 9, en de parkeerplaats van Van der Valk normaal gesproken voller stond dan de agenda van een wethouder vlak voor verkiezingen.
Totdat ineens de olie opraakte. Of althans: dat dachten we.
Nederland had namelijk een klein geopolitiek meningsverschil met een paar olieproducerende landen naar aanleiding van de Jom Kipoer-oorlog. En toen gebeurde er iets wat in Nederland ongeveer net zo ontwrichtend is als een patatkraam zonder mayonaise: de benzine werd schaars.
De regering onder leiding van Joop den Uyl nam een historisch besluit: autoloze zondagen.
En ineens gebeurde het ondenkbare. De Nederlandse snelweg werd een speeltuin.
Kinderen rolschaatsten op de A12 alsof het een oprit naar de speeltuin was. Fietsers reden midden op de rijbaan met de ontspannen blik van mensen die normaal gesproken alleen bij yoga voorkomt. En ergens in de verte liep een man met een hond die duidelijk dacht: dit is een droom, straks word ik wakker en staat er weer een Volvo achter me te toeteren.
Maar bij Van der Valk Molenhoek leverde dat een klein praktisch probleem op. De gasten kwamen namelijk normaal gesproken met de auto. En zonder auto…bleek Molenhoek ineens verrassend ver weg. Dus zag je taferelen die zelfs in Limburg zeldzaam zijn.
Complete gezinnen wandelden kilometers langs provinciale wegen alsof ze onderweg waren naar Santiago de Compostela, maar dan met het doel: een uitsmijter ham-kaas.
Eén familie arriveerde na drie uur lopen. De vader keek mij aan alsof hij net de Alpen had overgestoken. “Jongen,” zei hij plechtig, “doe maar twee bier.” Hij dronk het op alsof hij zojuist water had ontdekt.
En toen kwam de clou. Na de lunch vroeg hij: “Hoe komen we eigenlijk weer thuis?”
Dat was het moment waarop iedereen besefte dat een autoloze zondag niet alleen een logistiek experiment was, maar ook een nationale wandeling.
Maar weet je wat het wonderlijke was. Nederland vond het eigenlijk best leuk.
De lucht was stiller. De wegen waren leeg. En mensen ontdekten dat de wereld verrassend groot is als je hem lopend moet doorkruisen.
Natuurlijk klaagde de horeca (terecht). De automobilistenclub sprak van een krankzinnig plan (ook voorspelbaar). En sommige Nederlanders reden stiekem toch, alsof ze deelnamen aan een clandestiene rally.
Maar ergens gebeurde er iets interessants. Voor één dag per week stapte Nederland uit zijn haast. Geen files. Geen gejakker. Geen geclaxonneer. Alleen mensen die weer ontdekten dat je ook gewoon naast elkaar kunt lopen.
En nu, vijftig jaar later, hoor je soms weer fluisteren over autoloze zondagen. Niet vanwege een boycot, maar omdat olie, klimaat en geopolitiek nog steeds ingewikkelde vrienden zijn.
En dan denk ik soms terug aan die zondag in 1973. Aan de lege snelwegen. Aan wandelende gezinnen. Aan de man die drie uur liep voor een uitsmijter. En ik besef: misschien zat er achter dat hele olieprobleem nog een ander denkding verstopt.
Namelijk dat de wereld soms pas een beetje rustiger wordt…als de motor even uitgaat.
