Gratis meerijden bestaat niet

Er zijn van die momenten waarop Pieter zich afvraagt of hij per ongeluk in een parallel universum is beland. Zo’n universum waarin het volstrekt normaal is dat iemand onbekend het portier van je auto opent, naast je gaat zitten, zijn gordel omklikt en zegt:

“Mooi, rij jij richting Gouda? Top. Ik ook. Gas erop, chauffeur.”

Zou u dat accepteren? Zou u vriendelijk knikken, uw Spotify wat zachter zetten en denken: ach, laat maar, solidariteit heet dat? Nee toch?

En toch vinden we het in het openbaar vervoer soms stoer. Een beetje rebels zelfs. “Haha, ik ben weer langs de poortjes geglipt.” Alsof men zojuist de kluis van de Nationale Bank heeft gekraakt, terwijl het in werkelijkheid gaat om een ritje Sprinter met cappuccino-geur.

Voorburg als toneelstuk

Onlangs speelde zich in Voorburg een klein maar krachtig toneelstuk af. Alle treinen die langs station Voorburg kwamen, werden stilgezet. Conducteurs in colonne. Boa’s paraat. Politie aanwezig. Binnen vier minuten per trein: controle.

Zelfs intercity’s richting Den Haag moesten stoppen. Dat is ongeveer hetzelfde als een bruiloft onderbreken om te vragen of iedereen wel betaald heeft voor de bitterballen.

Volgens veiligheidsmanager Reinier van Rigteren van de Nederlandse Spoorwegen is verrassing het geheime wapen. “Dit verwacht helemaal niemand vandaag.”

Behalve Pieter. Pieter verwacht alles.

De rekensom van de romantiek

In 2024 werden ruim 350.000 mensen beboet. Naar schatting 400.000 het jaar erop.

De boete? 70 euro. Plus ritprijs. Vastgesteld door de staatssecretaris.

Maar laten we even niet naar de boete kijken. Laten we kijken naar de romantiek. Want zwartrijden wordt soms nog steeds gezien als een kleine heldendaad. Een geintje. Een spelletje tussen reiziger en conducteur. Kat en muis.

Alleen: de rekening gaat niet naar de muis.

Die gaat naar de kat. En de hond. En de goudvis. En naar u.

Want als er geldtekort is, stijgen de tarieven. Of er moet worden bijgepast. En dat bijpassen heet belastinggeld. Uw geld. Mijn geld. Geld dat ook naar zorg, onderwijs of – ik noem maar wat – een fatsoenlijke koffieautomaat op station Delft Campus had kunnen gaan.

Gratis bestaat niet. Gratis betekent: iemand anders betaalt.

De stoerheid van het poortje

Er is iets merkwaardigs aan de menselijke psyche. Wanneer iemand bij jou in de auto springt zonder te betalen, noem je dat asociaal. Wanneer iemand zonder kaartje in de trein zit, noemen sommigen het “slim”.

Waarom? Omdat het collectief is. Omdat het systeem groot is. Omdat “de NS” voelt als een anonieme moloch.

Maar achter dat systeem zitten conducteurs die hun werk doen. Planners. Machinisten. Mensen die gewoon proberen een dienstregeling overeind te houden in een land waar herfstbladeren de rails al in existentiële crisis brengen.

Zwartrijden is geen statement tegen het kapitalisme. Het is gewoon iemand anders laten opdraaien voor jouw rit.

Een serieuze ondertoon (ja, daar is hij)

Pieter houdt van burgerlijke ongehoorzaamheid. Echt waar. Als er iets fundamenteel onrechtvaardig is, moet je soms schuren. Maar een kaartje kopen voor een treinrit is geen onderdrukking. Het is een afspraak. Een simpele, overzichtelijke afspraak: jij reist, jij betaalt.

Zoals bij de bakker. Zoals bij de kapper. Zoals bij de fietsenmaker die je band plakt terwijl jij klaagt over de inflatie.

Als we dat principe loslaten omdat het “wel kan”, dan brokkelt er iets af. Niet groot. Niet dramatisch. Maar wel gestaag. Samenleven is voor een deel vertrouwen. En voor een deel betalen voor wat je gebruikt.

Tot slot

Zou jij het accepteren als iemand zomaar bij je instapt voor een gratis rit? Nee? Dan is het misschien tijd om datzelfde principe ook in de trein toe te passen.

Pieter koopt zijn kaartje. Niet omdat hij heilig is. Maar omdat hij graag in een land woont waar afspraken nog iets betekenen. En omdat hij geen zin heeft om in Voorburg uit een stilgezette intercity te worden geplukt door een kordate conducteur met stopwatch.


Tot morgen. 

Geef een reactie