
Waarin Pieter zich afvraagt of evenwicht misschien gewoon een goed gebalanceerde illusie is.
Pieters Daglicht over Denkdingen
Er zijn van die ochtenden waarop je je koffie vastpakt en denkt: Vandaag blijf ik neutraal. Vandaag ben ik een Zwitsers zakmes van onbevooroordeeldheid. Maar nog voordat de eerste slok de bodem van mijn ziel bereikt, blijkt neutraliteit een mythischer begrip dan de gemiddelde zelfhulpgoeroe op Instagram.
Want laten we eerlijk zijn: in het publieke domein – dat gezellige universum van wethouders, belangenbehartigers, buurtapps, beleidsnotities en de buurman die altijd nét iets te veel weet – is neutraliteit soms even haalbaar als een regenboog vangen met een visnet. Theoretisch grappig, praktisch kansloos.
De illusie van het midden
Ik heb me vaak afgevraagd: waar is dat midden toch? Iedereen roept altijd: “We moeten de balans vinden!” Nou, beste mensen, ik ben inmiddels op leeftijd om te zeggen: Ik heb dat ding nog nooit gezien.
Het midden lijkt op de sok die altijd in de wasmachine verdwijnt. Je weet dat het ergens moet zijn, je blijft zoeken, maar ondertussen loopt iedereen rond met één bloot moreel voetje. En de wasmachine van het publieke debat jengelt ondertussen vrolijk door: “Volgende ronde!”
De belangenpolonaise
Wie het publieke domein wil begrijpen, moet eigenlijk eens een avondje carnavalsmuziek aanzetten. Er zijn zoveel partijen, zoveel voorkeuren, zoveel ritmes – je zou er bijna een polonaise van kunnen maken.
Aan de hand nemen? Prima. Maar welke hand? En wie staat er links? En waarom houdt de persoon achter je de schouders zo krampachtig vast?
Iedereen wil hetzelfde: gehoord worden, serieus genomen worden, en liefst ook nog een beetje gelijk krijgen. En jij staat ertussen als een soort menselijke verkeersregelaar met een fluohesje van morele verwarring: “U mag door! Nee wacht, toch niet! Oh, u ook! Oei, botsing… blijft u kalm, het is slechts beleid!”
Neutraliteit: het yogamatje van de politiek
Soms probeer ik het écht. Dan ga ik zitten, sluit mijn ogen, adem diep in… en probeer me voor te stellen dat ik neutraal ben.
Binnen twee seconden popt er een gedachte op: “Maar wat vindt belanghebbende 4B hier eigenlijk van?” En hup, weg is de rust, opgestookt door een innerlijke belangencoalitie die geen moment stil wil zijn.
Neutraliteit is dus niet zozeer een keuze, maar meer een houding waarvoor je dagelijks op moreel onderhoud moet. Een soort yoga, maar dan zonder rust, zonder muziek en met meer stakeholders.
Maar toch… iets van wijsheid
En hier komt dan de serieuze ondertoon (ik beloof, hij doet geen pijn): Misschien is neutraliteit niet het ontbreken van een standpunt, maar het vermogen om je eigen standpunten tijdelijk op te tillen, om vanuit bovenaf te kijken naar het speelveld. Niet om alles gelijk te maken – dat lukt toch nooit – maar om empathie te hebben voor de mensen die in die polonaise zitten en allemaal denken dat ze vooraan lopen.
Misschien is neutraliteit dus geen Zwitserse berg van puur objectief graniet, maar meer een wankel keukentrapje waarop je héél even boven het gedoe kunt uitkijken – net lang genoeg om te zien dat iedereen zijn best doet, hoe onhandig ook.
Slotmijmering
Dus is neutraliteit een keuze? Ja. Een herhaalbare keuze. Een keuze die je elke dag opnieuw maakt, vaak met het wantrouwen dat het toch weer mislukt, maar tóch steeds weer probeert. Net als het zetten van goede koffie. Net als luisteren zonder direct te antwoorden. Net als hopen dat de buurman vandaag zijn bladblazer overslaat.
En het mooie is: iedere keer dat je het probeert, al is het drie seconden lang, ontstaat er iets van ruimte. En in die ruimte kan het zomaar gebeuren dat belangen elkaar even niet bevechten, maar aankijken.
Heel eventjes. Net lang genoeg om te beseffen dat midden soms geen plek is, maar een moment.
